دانشگاه سیستان و بلوچستان مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی 2676-5195 10 1 2026 03 21 Unique negation of the role of religion in the decline of the Naqshbandiyya Tariqat during the Safavid era of Iran نفی یکتایی نقش مذهب در زوال طریقت‌ نقشبندیه در دوره صفویه ایران 277 300 9203 10.22111/jrm.2025.49277.1219 FA احسان جندقی نویسنده مسئول، استادیار، گروه تصوف و عرفان اسلامی، دانشکده عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. Journal Article 2024 08 05 Ab str act<br />In addition to the religious differences between the Shia Safavids and the Sunni Naqshbandis, the political activism of the sheikhs of this tariqa in the pre-Safavi era and at the same time as the beginning of the Safavid rule was effective in the decline of the Naqshbandi tariqat in Iran. Historical recognition shows that the sheikhs of Naqshbandi had political actions; If they opposed the Safavids in their political role or had relations with the rival governments of the Safavids (Ottoman and Uzbek), they faced restrictions during the beginning of Safavid regime that either led to their murder or forced them to leave Iran. In this case, we should mention people like Seyyed Ali Kurdi, Ibrahim Shabestri and some affiliates of this tariqat. But on the other hand, those sheikhs who had no opposition to Safavid, at least until the early years after Sufi came to power, were still in Iran despite being of the Sunni religion. The present research, with the descriptive-analytical method and library study method, provides documentation that political factors played a major role in how the Safavids dealt with the sheikhs of the Naqshbandi sect.<br />Keyword: Naqshbandiyya, Safavieh, Religion, The decline of Naqshbandiyya in Iran چکیده<br />درکنار اختلاف مذهبی صفویه شیعی و نقشبندیان سنی، کنش‌گری سیاسی مشایخ این طریقت در دوره پیشاصفوی و هم‌زمان با آغاز حکومت صفویه در زوال طریقت نقشبندیه ایران موثر بوده‌است. بازشناسی این دوره تاریخی نشان می‌دهد؛ مشایخ نقشبندیه ضمن اینکه کنش سیاسی داشته‌اند، آن‌دسته از مشایخ که در نقش و کنش سیاسی خود به مخالفت با صفویه پرداخته‌اند یا با حکومت‌های رقیب صفویه (عثمانی و ازبک‌) ارتباط داشته‌اند، در دوران پیشاصفوی و آغاز حکومت صفویه دچار محدودیت‌های شدند که یا به قتل آن‌ها منجر شده یا مجبور به خروج از ایران و زوال طریقت در ایران شده‌است. در این دسته باید از کسانی چون سیدعلی کردی، ابراهیم شبستری و برخی وابستگان این طریقت نام برد. ولی در مقابل آن‌دسته از مشایخ که مخالفت سیاسی با صفویه نداشته‌اند، حداقل تا سال‌ها آغازین پس از روی‌کار آمدن صوفیه، علی‌رغم سنی مذهب بودن، ‌همچنان در ایران حضور داشتند که در این مورد نیز می‌توان از عبدالوهاب همدانی و صنع‌الله کوزه‌کنانی نام برد. پژوهش پیش‌رو با روش توصیفی ـ تحلیلی و شیوه مطالعه کتابخانه‌ای، مستنداتی را ارایه می‌کند مبنی براین‌که در چگونگی برخورد صفویه با مشایخ طریقت نقشبندیه در ایران قرن دهم هجری، عوامل سیاسی و کنش‌های سیاسی ایشان با جریان صفویه دارای نقش اساسی است.<br />کلیدواژه‌ها: نقشبندیه، صفویه، اختلاف مذهبی، زوال نقشبندیه در ایران https://jrm.usb.ac.ir/article_9203_914b9cf27028b658affebb250326fdd9.pdf