دانشگاه سیستان و بلوچستان مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی 2676-5195 10 1 2026 03 21 Femininity in the Battle of Light and Darkness: Representation of Feminine Components in Manichean Cosmology زنانگی در نبرد نور و تاریکی: بازنمایی مؤلفه‌های مونث در کیهان‌شناسی مانوی 259 275 9550 10.22111/jrm.2025.50581.1248 FA سمیه خلیلی نویسنده مسئول، مربی، مربی، گروه ادیان غیرابراهیمی، ادیان ایرانی، دانشگاه ادیان و مذاهب قم،قم، ایران Journal Article 2025 01 17 Manichaean cosmology is founded on the dualism of light and darkness, in which feminine components play diverse and sometimes contradictory roles. This study aims to examine the status of femininity within this system and to explore how female figures in Manichaean mythology represent the concepts of good and evil. The central question is whether femininity in Manichaeism is solely a salvific and divine force or if it assumes contradictory roles in relation to good and evil. To address this question, the study analyzes Manichaean texts and examines the role of female figures within the cosmological framework of the tradition, using a dualistic symbolism approach. The findings indicate that figures such as the "Mother of Life" and the "Maiden of Light" embody forces of light and liberation, whereas "Āz" and other negative female figures are associated with darkness, lust, and corruption. The Mother of Life appears as a nurturing and protective force who also plays a warrior-like role in the cosmic battle. In contrast, the Maiden of Light employs her beauty and allure to deceive the forces of darkness and facilitate the liberation of imprisoned light. On the other hand, Āz is depicted as the embodiment of greed, lust, and deviation, a force that causes the entrapment of light within the material world. The comparison of these figures demonstrates that femininity in Manichaeism is neither purely benevolent nor entirely malevolent; rather, it is a dynamic and paradoxical force that plays a crucial role in the Manichaean worldview. This duality underscores the complexity of the feminine principle in Manichaean thought and its significance in shaping cosmic concepts. کیهان‌شناسی مانوی بر دوگانه‌گرایی نور و تاریکی استوار است، که در آن، مؤلفه‌های زنانه نقش‌های متفاوت و گاه متضادی ایفا می‌کنند. این پژوهش تلاش دارد تا جایگاه زنانگی را در این نظام بررسی کند و نشان دهد که چگونه شخصیت‌های زنانه در اسطوره‌های مانوی، مفاهیم خیر و شر را بازنمایی می‌کنند. پرسش اصلی این است که آیا زنانگی در مانویت صرفاً نیرویی نجات‌بخش و الهی است، یا آنکه نقش‌های متضادی در ارتباط با خیر و شر بر عهده دارد. برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با بررسی متون مانوی و تحلیل نظام نمادشناسی این آیین، نقش شخصیت‌های زنانه را در ساختار کیهان‌شناختی آن بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شخصیت‌هایی مانند «مادر زندگی» و «دوشیزه روشنی» مظهر نور و رهایی‌اند، درحالی‌که «دیو آز» و دیگر چهره‌های منفی زنانه به تاریکی، شهوت و انحراف پیوند خورده‌اند. مادر زندگی به‌عنوان نیرویی پرورش‌دهنده و محافظ ظاهر می‌شود که در عین حال، نقشی جنگجویانه در نبرد کیهانی ایفا می‌کند. در مقابل، دوشیزه روشنی با استفاده از زیبایی و جذابیت خود، نیروهای تاریکی را فریب داده و به آزادسازی نور کمک می‌کند. از سوی دیگر، دیو آز به‌عنوان نماد طمع، شهوت و انحراف، نیرویی است که موجب اسارت نور در جهان مادی می‌شود. مقایسه‌ی این شخصیت‌ها نشان می‌دهد که زنانگی در مانویت نه صرفاً نیرویی خیر یا شر، بلکه عاملی پویا و متضاد است که نقش کلیدی در ساختار جهان‌بینی مانوی دارد. این دوگانگی نشان‌دهنده‌ی پیچیدگی جایگاه زنانگی در این دین و تأثیر آن در تبیین مفاهیم کیهانی است.<br />کلیدواژه: مانویت، کیهان شناسی، نور، تاریکی، مادر زندگی، دوشیزه روشنی، دیو آز https://jrm.usb.ac.ir/article_9550_04c491aa7a8e36882c122175c2cc83ca.pdf