دانشگاه سیستان و بلوچستان مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی 2676-5195 10 1 2026 03 21 "A intellectual Explanation of Causality in Islamic Mysticism with Emphasis on Manifestation and Esoteric Matrimony of Names, and Its comparison with the Two Systems of Particular Gradation and Peripatetic Philosophy" تبیینی از علیت در عرفان نظری با تکیه بر ظهور و نکاح اسمائی و تطبیق آن با دودستگاه تشکیک خاصی و مشائی 143 169 9554 10.22111/jrm.2025.50770.1242 FA حمیدرضا بیات دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم ، قم، ایران مهدی منفرد نویسنده مسئول، دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم ، قم، ایران. Journal Article 2025 01 12 Causality, as a fundamental issue. Comparative studies have been conducted on different aspects of causality made between different schools. The framework of Islamic theoretical mysticism, as an intellectual system, presents a unique perspective on the realization of perceived realities, which, at its core and in its most encompassing form, is grounded in *essential love* (*hubb dhati*). This study, by adopting the general definition of causality as “any form of involvement in the realization of a reality,” seeks to provide, through analytical method, an explanation of causality within the mystical system. This explanation leverages the dual concepts of manifestation (*zuhur*) and * Esoteric Matrimony of Names (*Nikah-e-Asma’i*), both rooted in *essential love*. Subsequently, a novel interpretation of this issue is offered within the framework of particular gradation (*tashkik khassi*), based on the principles of the primacy of existence (*asalat al-wujud*), the hierarchical nature of existence, and substantial motion (*harakat jawhari*). This interpretation is designed to exhibit the closest possible alignment with the mystical account of causality. Thereafter, a new representation of issue is presented within the Peripatetic system, reinterpreting the four causes (*'ilal arba'ah*) through conceptual chains which has the greatest affinity in this matter with the mystical system. The aim of these interpretations in the two aforementioned philosophical systems, in addition to compare them with the mystical framework, is to demonstrate the ontological inclusiveness of the mystical system over these philosophical approaches in a specific issue. It is argued that the perspectives of these two philosophical systems can be seen as particular instances of the mystical worldview. This endeavor contributes to proposing a broader theory suggesting the ontological inclusiveness of the mystical system over other sciences or intellectual traditions. This inclusiveness itself is grounded in the ontological encompassment of the subject matter of mysticism over the subjects of other disciplines علیت از مناظرگوناگون و در معانی عام و خاص خود به‌عنوان یک مسئله بنیادین، در بسیاری از مکاتب فلسفی یا عقلی مطرح است. تاکنون نیز تطبیق‌هایی میان مکاتب مختلف در این مسئله و وجوه مختلف آن انجام‌گرفته‌است. نظام هستی‌شناختی عرفان نظری نیز به‌عنوان یک مکتب فکری، درخصوص نحوه تحققِ مدرَکات، طرحی دارد که در بنیان خود و در فراگیرترین شکلش، مبتنی بر «حب‌ذاتی» است. دراین نوشتار با مبنا قرادادن معنای عام علیت که عبارت است از مطلق مدخلیت در مطلق تحقق یک حقیقت، سعی گردید که به‌روش تحلیلی و توصیفی، تبیینی از علیت در نظام عرفانی با بهره از دو حقیقت ظهور و نکاح اسمائی که متأثر از آن حب ذاتی هستند ارائه‌شود. سپس تبینی نو از این مسئله در دستگاه تشکیک خاصی براساس اصالت وجود و ذومراتب بودن آن و همچنین حرکت جوهری ارائه‌شد، که دارای حداکثر قرابت با تبیین عرفانی مسئله باشد. پس‌ازآن نیز با ارائه تصویری جدید از این مسئله در نظام مشائی، در قالب تبیینی تازه از علل اربعه براساس سلسله‌های مفهومی و تناظر تأثر ذهن از خارج با معنای ظهور و نیز ترکیب مفاهیم در ذهن با معنای نکاح اسمائی در عرفان، تلاش‌گردید که قرابتی در این مسئله بین این دستگاه فلسفی و نظام عرفانی حاصل شود. مراد از تبیین‌های مذکور در دو دستگاه فلسفی مورداشاره، علاه‌بر تطبیق بین این دو دستگاه فکری با نظام عرفانی، نشان دادن شمول هستی شناختی نظام عرفانی بر دو دستگاه دیگر در یک مسئله خاص مانند علیت است، بدین‌صورت که درجریان تبیین‌های مذکور نشان داده-می‌شود که دیدگاه دودستگا فلسفی موردنظر دراین مسئله می‌توانند حالات خاصی از دیدگاه نظام عرفانی باشند. این تلاش درجهت طرح نظریه عام‌تری است مبنی بر شمول هستی‌شناختی نظام عرفانی بر علوم یا مکاتب فکری دیگر که خودِ این شمول مبتنی است بر احاطه هستی‌شناختی موضوع این علم بر موضوعات علوم دیگر https://jrm.usb.ac.ir/article_9554_84c7be39a66259b0248adc1b7427af77.pdf