سیر تحول و تطور اندیشه منجی‌باوری از اوستای متقدم تا منابع پهلوی

نویسندگان

1 گروه تاریخ ،واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ، ایران

2 گروه تاریخ،واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

3 گروه تاریخ،دانشگاه لرستان، خرم آباد.لرستان، ایران

چکیده

از زمان زیست زرتشت تا کتابت اوستا و منابع پهلوی، ذیل موعودباوری و منجی تغییرات ماهوی شکل گرفته است. گذشت سده‌ها و وقوع رخدادهای تاریخی، چون حمله اسکندر در این اثنا و ظهور و بروز نحله‌های فکری در این ادوار و از همه مهم‌تر پویایی سنت شفاهی ایرانیان و تغییراتی که به تبع آن می‌آید، همه و همه دست‌به دست هم داده تا شاهد تحول اندیشه منجی باوری از گاهان تا منابع پهلوی باشیم. علی‌رغم پژوهش‌های گوناگون، پژوهشگران نتوانسته‌اند چشم‌انداز و فرضیه‌های درخوری، مبتنی بر چگونگی و چرایی سیر تطور اندیشه منجی-باوری از اوستای متقدم تا منابع پهلوی ارائه دهند. از این‌رو، پژوهش حاضر با رویکرد تبیین سیر این تطور به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس داده‌های کتابخانه‌ای و اجماع روایات دینی و وقایع تاریخی، سعی در ارائه‌ی دیدگاهی تازه در این رابطه دارد. از نتایج به دست آمده چنین بر می‌آید که منجی‌باوری در اندیشه‌ی ایرانیانِ باستان، بنا بر رخدادهای سیاسی، اجتماعی و تمهیدات موبدان سیری تکوینی طی نموده است. و در طول قرون متمادی این اندیشه از باورهای زرتشت تا زرتشتیان متاخر دستخوش تغییراتی شده است و از وجه خردباورانه آن به سوی اسطوره باوری رفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The evolution and evolution of Savior Bauer's thought from the avesta of the earlier to the sources of Pahlavi

نویسندگان [English]

  • Shirzad Bastami 1
  • Shokouhossadat Arabihashemi 2
  • Mohsen Rahmati 3
1 Department of History.Najafabad Branch .Islamic Azad University. Najafabad.Iran
2 Department of History, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
3 Department of History, Lorestan University, Khorramabad
چکیده [English]

From Zoroaster time to the time when Avesta and other Pahlavi sources, under the title of Saviorism were written, lots of essential changes have taken place.Passing the centuries, the various historical events (like Alexander's attack), the diversity of dominant schools of thought, and most importantly the Iranian oral tradition dynamism and the consequent changes, all have contributed to the evolution of Saviorism in pre-Islamic Zoroastrianism period. Despite various researches, the researchers have not been able to provide proper perspectives and hypotheses, based on how and why the evolution of Zoroaster's Frashokereti evolution took place, for the end time saviors.Therefore the present study has been written with a saviors evolution approach in Zoroastrian thought in a descriptive-analytical method and based on library data aiming to compile the structure of this evolution. The results indicate that, as for political and social events and clergy scheming, saviors in the minds of the ancient Iranians have gone through a developmental process. The priority of being mighty or wise, the reputation of clergy saviorism the generality of saviors, being racial or not: the dominant ideas that have prevailed over the beliefs of Zoroastrians over the centuries.



 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ahura Mazda
  • Zoroaster
  • savior
  • Saoshyant
  • Frashokereti
آذرفرنبغ( 1386 ). کتاب پنجم دینکرد، ژاله آموزگار/احمد تفضلی، تهران، معین.
آموزگار، ژاله(1382). اسطوره زندگی زرتشت، تهران، چشمه.
آموزگار، ژاله(1382). تاریخ اساطیر ایران، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها.
الیاده، میرچا(1393). نمادپردازی امر قدسی و هنرها، ترجمه مانی صالحی علامه، تهران، نیلوفر.
باقری، مهری(1386). دین‌های ایران باستان، تهران، قطره.
بهزادی، رقیه(1368). بندهش هندی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
بلعمی، ابوجعفر محمد بن محمد(1385). تاریخ بلعمی، به تصحیح محمد تقی بهار، چاپ سوم، تهران: زوار.
بویس، مری(1393). تاریخ کیش زرتشت؛ همایون صنعتی زاده، تهران، نشر گستره.
پورداوود، ابراهیم(1937).  سوشیانس- موعود مزدیسنی،تهران، فروهر.
پور داوود ، ابراهیم(1378) . گاتها مهم‌ترین بخش اوستا،تهران،  اساطیر.
پورداوود ابراهیم(1381). یادداشت‌های گات‌ها، تهران: اساطیر.
پورداوود ابراهیم(1380).یسنا، تهران، انتشارات اساطیر.
پورداوود ابراهیم(1347). یشت­ها ،تهران،کتابخانه طهوری
پورداوود، ابراهیم(1377). یشت­ها، 2جلد، تهران، اساطیر.
ساسانفر، آبتین(1390). گاتاها: سروده های اشو زرتشت، تهران، بهجت.
شوارتس .م(1385). دین ایران هخامنشی  در تاریخ ایران کمبریج، ج 2، به سرپرستی ایلیا گرشویچ، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران، نشر جامی.
تفضلی، احمد(1382). تاریخ ادبیات ایران پس از اسلام، تهران، سخن.
تفضلی، احمد(1364). مینوی خرد، تهران،توس.
جاماسپی(1903). جاماسپنامه فارسی، به کوشش مدن، بمبئی.
جاماسبجی، جاماسپ آسا(1400).کیخسرو ، اردویرافنامه، تصحیح رحیم عفیفی، تهران،توس.
جلالی ناینی، سید محمدرضا(1372).ریگ ودا، تهران، نشر قطره.
حسین (آصف)، سید حسن(1382). کیهان­شناخت و فرضیه ادوار جهانی هندو هفت آسمان، شماره 20، 66-47.
دادگی، فرنبغ(1369). بندهش، به گزارش مهرداد بهار، تهران، توس
دوستخواه، جلیل(1379).  اوستا مهم‌ترین سرودهای ایرانیان، تهران، مروارید.
راشد محصل، محمدتقی(1381). نجات بخش در ادیان، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
راشد محصل، محمد تقی(1366). گزیده­های زادسپرم، تهران، انتشارات موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
رضی، هاشم(1389). سوشیانت، تهران، بهجت.
ساسانفر، آبتین(1386). اوستا- برگردان هفت هات از گاتاها، تهران، علم.
شایگان، داریوش(1363). ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، تهران، امیرکبیر.
فردوسی ، ابوالقاسم(1384). شاهنامه، چاپ عکس نسخه خطی، به کوشش ایرج افشار و محمود امید سالار، تهران، طلایه.
فرخزادان، آذر فرنبغ ؛ آذرباد امیدان(1397). دینکرد، ترجمه فریدون فضیلت، تهران، برسم.
فضیلت، فریدون(1399). دینکرد، تهران، برسم.
مسعودی،ابوالحسن علی بن حسین(1367). مروج الذهب و معادن الجواهر، ترجمه جعفر شعار، (چاپ دوم). تهران، انتشارات موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
میرفخرایی، مهشید(1367).روایت پهلوی (متنی به زبان پارسی میانه). تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
هدایت، صادق(1383). زند وهومن یسن (بهمن یشت)، تهران: سینا.
هینلز، جان راسل(1386).  شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار، احمد تفضلی، تهران، چشمه.