تحلیل و ارزیابی تقریر ملا علی نوری از توحید وجودی بر اساس تضایف علیت و معلولیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم

چکیده

چکیده

بر اساس نظریه توحید وجودی، حقیقت وجود منحصر در حقّ تعالی است و ماسوای او، مظاهر و تجلیات همان وجود واحد الهی اند. اگرچه پیش از صدرالمتالهین، برخی عارفان و فلاسفه در پی تقربر برهان برای توحید وجودی بوده‌اند، ولی صدرالمتالهین موفق تر از دیگران بود. او در آثارش برهانی را برای اثبات توحید وجودی، آورده است که از طریق تحلیل علیت و معلولیت و ارجاع علیت به تشأن و تطور علت در مجالی و مظاهر خویش است. پس از او، شارحان آثار او در پی تقریر برهان او برآمدند. ملا علی نوری و برخی تابعانش، برهان تحلیل علیت و معلولیت را بر اساس تضایف علت و معلول، تقریر و تفسیر کرده اند و توانسته اند نحوه ای از توحید وجودی را در ساحت وجود ربطی معلولی و وحدت تشکیکی وجود، پیاده کنند. از دیدگاه ایشان توحید وجودی به معنای انحصار حقیقت وجود در حقّ تعالی است، البته این وجود واحد حقّانی ،دارای دو مرتبه وجودی است؛ یکی مرتبه ذات الهی که مرتبه انطواء کثرت در وحدت است و بر اساس قاعده «بسیط الحقیقه کلّ الاشیاء» تمام کمالات وجودات امکانی ربطی را به نحو بسیط جمعی احدی دارد؛ دوم مرتبه فعل اطلاقی و رحمت واسعه که مرتبه سریان وحدت در کثرت؛ یعنی مرتبه سریان رحمت واسعه قیومیه اشراقیه در وجودات مقید امکانی ربطی است و این وجودات مقید چیزی جز مراتب تنزّلات همان فعل واحد اطلاقی نیستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and Evaluation of Mulla Ali Nouri's interpretation of Existential Monotheism based on causality and disability

نویسندگان [English]

  • reza mohammadimotlaq
  • mahdi monfared
  • Ahmad Abedi arani
university of Qom
چکیده [English]

According to the theory of Existential Monotheism (tawhid wujudi), the reality of existence is exclusive to the Supreme Being, and similar to him, the manifestations and epiphanies are the existence of the divine entity. Although before Mulla Sadra, some mystics and philosophers attempted to approach the argument for Existential Monotheism, Sadra was more successful than others in this field. In his works, he has provided an effective argument (burhan) to prove existential monotheism, through the analysis of causality ('lt) and disability and referring causality to the glory and evolution of the cause in its realms and manifestations.

After him, commentators on his works followed his arguments. Mulla Ali Nouri and some of his followers have presented and interpreted the proof of causality and disability analysis based on the duality of cause and effect, and have been able to implement a form of existential monotheism in the field of relational existence and the unity by graduation (tashkik) of existence. From their point of view, existential monotheism means the exclusivity of the reality of existence in the Supreme Being, of course, this existence of a real entity has two levels of existence; One is the order of the divine essence, which is the order of inclusion of multiplicity in unity, and according to the rule of "the Simple Reality of all things", all perfections of contingent existences are related simply in the collective; The second order is the appositive verb and the vast mercy, which is the order of unity in plurality; That is, the rank of "sarian rahmat waseh qayyumiyya ishraqiyyah" (Divine Merciful Enlightenment Series) is a relational possibility in bound entities, and these interrelated existences are nothing more than the degrees of modulation of the same unified act.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Existential Monotheism
  • Unity of Existence
  • analysis of causality and disability
  • duality of cause and effect
  • Mulla Ali Nouri
 قرآن کریم.
آشتیانی، میرزا مهدی.(1377). اساس التوحید، تهران، امیر کبیر.
آشتیانی، میرزا مهدی.(1372).  تعلیقة بر شرح منظومه حکمت السبزواری، تهران، دانشگاه  تهران.
آملی، سیدحیدر.(1384). جامع الاسرار و منبع الانوار، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
اردکانی، ملّا احمد.(1396). نور البصائر فی حل مشکلات المشاعر، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
اصفهانی، ملا اسماعیل.(1391). شرح الحکمة العرشیة، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
جامی، عبدالرحمن.(1381). نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، تهران، مؤسسه پژوهشی      حکمت و فلسفه ایران.
جندی، مویدالدین.(1387).  شرح فصوص الحکم، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
جوادی آملی، عبدالله.(1382).  رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه، قم، اسراء.  
خمینی، امام سید روح الله.(1386). شرح دعاء السحر، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار                             امام        خمینی.
خمینی، امام سید روح الله.(1410). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیّه قم‏.
خمینی، امام سید روح الله.(1378). سرّالصلوة، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
حسن زاده آملی، حسن.(1379). انّه الحقّ، قم، قیام.
حسن زاده آملی، حسن.(1380). وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، قم، تشیع.
زنوزی، آقاعلی مدرس.(1397). بدایع الحکم، قم، مجمع عالی حکمت اسلامی.
زنوزی، ملا عبدالله.(1381).  لمعات الهیه، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
­صدرا، محمد بن ابراهیم.(1387).رسالة فی اتحاد العاقل و المعقول، تهران، بنیاد حکمت                                                 اسلامی صدرا.
صدرا، محمد بن ابراهیم.(1388). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
­صدرا، محمد بن ابراهیم.(1428). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم، طلیعه نور.
­صدرا، محمد بن ابراهیم.(1429). تفسیر القرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار.
صدوق، ابن بابویه.(1403).  معانی الاخبار، قم، جامعه مدرسین.
فناری، حمزه.(1384). مصباح الأنس بین المعقول و المشهود، (مفتاح الغیب صدر الدین القونوی و شرحه مصباح الأنس حمزة الفناری)، تصحیح محمد خواجوی، تهران، مولی.
قمشه اى، محمد رضا.(1394). مجموعة آثار حکیم صهبا آقا محمد رضا قمشه اى، تصحیح حامد ناجی، قم، انتشارات آیت اشراق.
قونوی، صدرالدین.(1387). اعجاز البیان، فی تفسیر امّ القرآن، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
قیصری، داود.(1386). شرح فصوص الحکم، قم، مؤسسه بوستان کتاب. 
کاشانی، عبدالرزاق.(1383). شرح فصوص الحکم، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
لاهیجی، محمد جعفر.(1386). شرح رسالةالمشاعر ملاصدرا، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
نائیجی، محمد حسین.(1386). ترجمه و شرح التمهید فی شرح قواعد التوحید، قم، آیت اشراق.
النوری، ملا زین العابدین.(1396). ضوء المناظر فی شرح المشاعر، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
نوری، ملاعلی.(1385).  تفسیر سورة الاخلاص، گاهنامه آفاق نور، ج 4، قم، موسسه معارف اسلامی امام رضا (ع).
النیریزی، السید شهاب الدین بن نور الدین الحسینی.(1430ق). الحواشی علی تمهیدالقواعد، قم، موسسة السیدة المعصومة (س).