مواجهه دین و مدرنیته در ایران دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ادیان وعرفان تطبیقی دانشگاه شهرکرد، ایران، شهرکرد

2 کارشناس ارشدگروه ادیان و عرفان ، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد

چکیده

جستار حاضر به دنبال فهم رابطه دین و مدرنیته در دوره قاجار است. عدم آگاهی نسبت به مدرنیته از طرفی و مدرنیزاسیون کردن جامعه از طرفی دیگر، شرایط را به‌گونه‌ای رقم می‌زند که نیاز به مؤلفه‌های مدرنیته دارد تا جامعه از حالت سنتی به مدرنیته سوق پیدا کند. در این دوره که خاستگاه مدرنیته غرب بوده و جریان توسعه به‌صورت طبیعی در کشورهای پیشرفته صنعتی طی شد و کشورهای صنعتی و پیشرفته آن زمان از کشمکش‌های فراوان بین سه کانون قدرت سیاسی، مذهبی و اقتصادی منجر به توسعه گردیدند، بعد از جنگ جهانی دوم زمانی که تلاش شد جریان توسعه وارد کشورهای غیر توسعه یافته، شود و با موانع ساختاری و سرزمینی و فقدان تضمین‌های حقوقی و قانونی مواجه بودند، به کشورهای جریان مخالف توسعه تبدیل شدند. در کشور ایران جریان توسعه با مشروطه آغاز شد، اما در همین زمان عوامل زیادی با دامن زدن به ناپیوستگی اجتماعی، مذهبی و سیاسی، مانع اساسی برای این توسعه بودند. در جستار حاضر که به روش کتاب‌خانه‌ای و تحلیل محتوا نگارش شده است، کوشش می‌کند مؤلفه‌های مدرنیته و رابطه آن‌ها با دین را در دوره قاجار مورد کنکاش قرار دهد. نتایج نشان می‌دهد صنعت و تکنولوژی، مدارس جدید، آزادی، قانون، مجلس و مشروطه، برابری و ارتش مدرن از مهم‌ترین و ضروری‌ترین مؤلفه‌های مدرنیته برای جامعه ایران دوره قاجار بوده و از طرفی جنبه‌هایی مانند تفکر مذهبی در ایران دوره قاجار، استبداد دوره قاجار، تقدیرگرایی و اقتصاد مهم‌ترین موانع ورود مدرنیته به ایران دوره قاجار بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Confrontation between religion and modernity in Iran during the Qajar period

نویسندگان [English]

  • Valiyollah Nasiri 1
  • ali ghaedi bardehi 2
1 Assistant Professor and Faculty Member, Department of Religions and Comparative Mysticism, Shahrekord University, Iran, Shahrekord
2 Senior expert in the Department of Religions and Mysticism
چکیده [English]

The present essay seeks to understand the relationship between religion and modernity in the Qajar period. The lack of awareness of modernity on the one hand and the modernization of the society on the other hand, set the conditions in such a way that the components of modernity are needed so that the society moves from the traditional state to modernity. In this period, which was the origin of modernity in the West and the flow of development naturally took place in the advanced industrial countries, and the industrial and advanced countries of that time were led to development from the many conflicts between the three centers of political, religious and economic power, after the war In the second world, when the flow of development tried to enter the non-developed countries and they were faced with structural and territorial barriers and the lack of legal and legal guarantees, they turned into countries against the flow of development. In the country of Iran, the process of development started with the constitution, but at the same time, many factors were the main obstacles for this development by fueling social, religious and political discontinuity. In the present essay, which was written using the method of library and content analysis, it tries to explore the components of modernity and their relationship with religion in the Qajar period. The results show that industry and technology, new schools, freedom, law, parliament and constitution, equality and modern army are among the most important and necessary components of modernity for the Iranian society of the Qajar period, and on the other hand, aspects such as thinking Religion in Iran during the Qajar period, tyranny of the Qajar period, fatalism and economy were the most important obstacles to the entry of modernity into Iran during the Qajar period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religion
  • modernity
  • constitutional revolution
  • freedom
  • law
آبراهامیان، یرواند (1399). ایران بین دو انقلاب؛ از مشروطه تا انقلاب اسلامی. ترجمه کاظم فیروزمند، حسن شمس آوری، محسن مدیرشانه­چی، تهران: نشر مرکز.
آبراهامیان، یرواند (1399). تاریخ ایران مدرن. ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آبراهامیان، یرواند؛ اشرف، احمد؛ همایون کاتوزیان، محمدعلی (1400). جستارهایی درباره تئوری توطئه در ایران. ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آجدانی، لطف­الله (1399). روشنفکران ایران در عصر مشروطیت. تهران: اختران.
آجودانی، ماشاءالله (1399). مشروطه ایرانی. تهران: اختران.
آشوری، داریوش (1392). ما و مدرنیت. تهران: انتشارات صراط.
فنایی، ابوالقاسم (1399). اخلاق دین‌شناسی؛ پژوهشی در باب مبانی اخلاقی و معرفت­شناسانه فقه. تهران: نشر نگاه معاصر.
بشیریه، حسین (1400). جامعه‌شناسی سیاسی؛ نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران: نشر نی.
بشیریه، حسین (1402). آموزش دانش سیاسی؛ مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی. تهران: نشر نگاه معاصر.
بشیریه، حسین (1402). درس­های دموکراسی برای همه. تهران: نشر نگاه معاصر.
جهانبگلو، رامین (1381). موج چهارم. ترجمه منصور گودرزی، تهران: نشر نی.
رضاقلی، علی (1400). جامعه­شناسی نخبه کشی. تهران: نشر نی.
زرگری نژاد، غلامحسین (1374). رسائل مشروطیت. تهران: انتشارات کویر.
سروش، عبدالکریم (1392). ادب قدرت، ادب عدالت، تهران، انتشارات صراط.
سروش، عبدالکریم؛ شبستری، محمد مجتهد؛ ملکیان، مصطفی و دیگران (1392). سنت و سکولاریسم. تهران: انتشارات صراط.
سروش، عبدالکریم (1392). رازدانی و روشنفکری و دین‌داری. تهران: انتشارات صراط.
سمیعی، محمد (1400). توسعه و خوشبختی در میان ایرانیان؛ چرا احساس می­کنیم نسل­های سوخته­ایم. تهران: نشر نی.
سمیعی، محمد (1401). نبرد قدرت در ایران؛ چرا و چگونه روحانیت برنده شد. تهران: نشر نی.
فیرحی، داوود (1400). دولت مدرن و بحران قانون؛ چالش قانون و شریعت در ایران معاصر. تهران: نشر نی.
فیرحی، داوود (1402). مفهوم قانون در ایران معاصر؛ تحولات پیشامشروطه. تهران: نشر نی.
فیرحی، داوود (1400). فقه و سیاست در ایران معاصر؛ فقه سیاسی و فقه مشروطه. تهران: نشر نی.
میرسپاسی، علی (1384). تاملی در مدرنیته ایرانی؛ بحثی درباره گفتمان­های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران. ترجمه جلال توکلیان، تهران: انتشارات طرح نو.
نراقی، حسن (1402). چکیده تاریخ ایران؛ از کوچ آریایی­ها تا پایان سلسله پهلوی. تهران: اختران.