نقد معناشناختی برگردان اصطلاحات عرفانی حکایت «زاهد و دزد» در بازنویسی‌های معاصر کلیله‌ودمنه بر اساس تحلیل مؤلفه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

هنگام مطالعۀ متون ادبی می‌توان به آیین‌ها، باورها، فرهنگ و جهان‌بینی گذشته یک ملت پی برد. تأثیر عرفان و آموزه‌های آن در این متون، غیرقابل انکار است. باتوجه‌ به دشواری متون ادبی، بازنویسی روشی برای انتقال مفاهیم به خوانندگان امروزی است. ازاین‌رو، بررسی بازنویسی‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی بر آن بوده است که اصطلاحات عرفانی «حکایت زاهد و دزد» کلیله ‌و دمنه را مشخص و با بهره‌گیری از روش مؤلفه‌های معنایی تحلیل کند و اهمیت آنها را در فهم پیام حکایت بازگو و درنهایت چگونگی بازتاب این اصطلاحات را در بازنویسی‌های معاصر کلیله ‌و دمنه بررسی و نقد نماید. برای نیل به این هدف، در گام نخست به شناساییاصطلاحات عرفانی متن اصلی پرداخته شد، در گام دوم این اصطلاحات هر یک با استفاده از متون عرفانی نزدیک به متن اصلی تشریح و مؤلفه‌های معنایی آن استخراج و در گام سوم، معادل این اصطلاحات در بازنویسی‌های معاصر استخراج و با استفاده از فرهنگ‌های معاصر معانی این معادل‌ها مشخص گردید. در گام پایانی به نقد و بررسی معادل‌های این اصطلاحات پرداخته شد. یافته‌ها نشان می‌دهد بازنویس در اکثر موارد امکان انتقال بخشی از مؤلفه‌های معنایی را پیدا نکرده است. به نظر می‌رسد یکی از موانع قابل ‌توجه برای انتقال پیام متن اصلی، برگردان این نوع واژگان و ساختار، در بازنویسی‌های کلیله ‌و دمنه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Semantic criticism of the translation of the mystical terms of the story "the Ascetic and the Thief" in the contemporary rewritings of Kalileh and Demeneh based on componential analysis

نویسندگان [English]

  • Aliakbar Samkhaniani 1
  • Ayoob Badavam 2
  • Hamed Nowrozi 3
  • Ahmad Lamei giv 3
1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Birjand university, Birjand, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Persian Language and Literature, University of Birjand, Birjand, Iran.
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Birjand, Birjand, Iran
چکیده [English]

The rituals, beliefs, culture, and worldview of a nation's ancestors can be uncovered through the study of literary texts. It is impossible to deny the impact of mysticism and its teachings on these texts. Considering the difficulty of literary texts, rewriting is a way to convey concepts to today's readers. Therefore, the review of rewrites is of great importance. Based on the descriptive-analytical method, this research aims to identify the mystical terms "The Tale of the Ascetic and the Thief" of Kalileh and Demeneh and analyze them using the method of semantic components and their importance in understanding the message of the story teller and finally how to reflect these terms. Examine and criticize in the contemporary rewritings of Kalileh and Damneh. To achieve this goal, in the first step, the mystical terms of the original text were identified, in the second step, each of these terms was explained using mystical texts close to the original text and its semantic components were extracted, and in the third step, the equivalent of these terms in Contemporary rewritings were extracted and the meanings of these equivalents were determined using contemporary cultures. In the final step, the equivalents of these terms were reviewed. The findings show that in most cases, the rewriting has not been able to transfer part of the semantic components. It seems that one of the significant obstacles for conveying the message of the original text is the translation of this type of terms and structure in the rewritings of Kalileh and Demeneh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kalileh and Demeneh
  • Criticism of rewriting
  • mystical terms
  • Semantic components
‏ابن عر‌بی، محمد بن علی؛ و جرجانی، علی بن محمد. (بی‌تا). التعریفات (جرجانی). مطبعه الخیریه ناصرخسرو.
‏ابن فارس،احمد. (۱۴۰۴). معجم مقاییس اللغه. (هارون، عبدالسلام محمد، محقق) (ج ۱–6). مکتب الاعلام الاسلامی.
‏ابن‌منظور،محمدبن‌مکرم‌. (۱۴۱۶). لسان‌‌العرب‌. (امین‌ محمد عبدالوهاب‌ و محمد صادق‌ عبیدی‌، مصححین) (ویرایش ویراست؟). ‏: داراحیاءالتراث‌العربی‌.
‏ابوالحسنی‌قزاآنی،هلیا. (۱۳۹۴). کلیله و دمنه. نوید ظهور.
‏ابوالفتوح رازی،حسین بن علی. (۱۳۷۱). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. (یاحقی، محمدجعفر و محمدمهدی ناصح، مصححین). آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهشهای اسلامى.
‏انصاری،عبدالله بن محمد؛ باباطاهر؛ وهمدانی، علی بن شهاب‎ الدین. (۱۳۷۰). مقامات عارفان. (احمد خوشنویس و محسن حالی، مترجمان). کتابخانه مستوفی.
‏انوری‌،حسن‌. (۱۳۸۱). فرهنگ‌ بزرگ‌ سخن‌. سخن‌.
‏انوری،حسن. (۱۳۸۳). فرهنگ روز سخن. سخن.
‏ایمانی،اکبر. (۱۴۰۲). کلیله و دمنه به زبان امروزی. دانش پرور، فارابی.
‏باخرزی،یحیی بن احمد. (۱۳۸۳). أوراد الأحباب و فصوص الآداب. (ایرج افشار). دانشگاه تهران.
‏جوهری،اسماعیل بن حماد. (1376). الصحاح (ج ۱–6). دارالعلمللملایین.
‏حافظ،شمس‌الدین‌محمد. (۱۳۷۵). دیوان‌ خواجه‌ شمس‌الدین‌ محمد حافظ شیرازی‌ قدس‌ سره‌ العزیز. (محمد قزوینی‌ و قاسم‌ غنی‌، مصححین، رحیم‌ مقدمه‌نویس‌ ذوالنور، محقق). زوار.
‏حبابی،فائزه. (۱۴۰۱). نثر روان و کامل «کلیله و دمنه». آوای مهدیس.
‏دهخدا،علی‌اکبر. (۱۳۴۲). لغت نامه. دانشگاه تهران.
‏راستگو،‌کبری؛وفرضی‌شوب،‌فرشته. (۱۳۹۶). بررسی هم‌معنایی در گفتمان قرآنی بر پایه نظریه تحلیل مولفه‌ای. پژوهش های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، 16(7)، 11-34.
‏راغب‌اصفهانی‌،حسین‌بن‌محمد. (۱۴۱۶). مفردات‌الفاظ‌القرآن‌. (صفوان‌ عدنان‌ داوودی‌، محقق). دارالقلم.
‏روزبهان بقلی،روزبهان بن ابی‌نصر. (۱۳۷۴). شرح شطحیات. (هانری کوربن، مصحح). انجمن ایران شناسی فرانسه در ایران | طهوری.
‏روزبهان ثانی،شرف الدین ابراهیم. (1382). تحفة اهل العرفان. (جواد نوربخش، مصحح). یلدا قلم.
‏زرین‌کوب،عبدالحسین. (۱۳۴۴). ارزش میراث صوفیه. آریا.
‏سجادی،سیدجعفر. (۱۳۷۰). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانى. کتابخانه طهوری.
‏سهروردی‌،عمربن‌محمد. (۱۳۷۵). عوارف المعارف. (اسماعیل بن عبدالمومن اصفهانی، مترجم، قاسم انصاری، مصحح). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
‏شریف رضی،محمد بن حسین. (1406). تلخیص البیان فی مجازات القرآن. (محمد عبدالغنی حسن، مصحح). دار الأضواء.
‏شیری،‌علی‌اکبر. (۱۳۸۲). عوامل انسجام در زبان فارسی. رشد آموزش زبان و ادب فارسی، 68(17)، 9-15.
‏صفوی. (۱۳۷۹). درآمدی بر معنی‌شناسی. سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
‏صفوی. (۱۳۸۴). فرهنگ توصیفی معنی شناسی. فرهنگ معاصر.
‏صفوی. (۱۳۹۱). نوشته های پراکنده دفتر اول معنی شناسی. انتشارات علمی.
‏صفوی،کوروش. (۱۳۷۱). ترجمه و مسأله‌ی خودکارشدگی. درمجموعه مقالات دومین کنفرانس بررسی مسائل ترجمه. دومین کنفرانس بررسی مسائل ترجمه. دانشگاه تبریز.
‏طبرسی،فضل بن حسن. (۱۳۵۹). ترجمه تفسیر مجمع البیان. (مسترحمی، هدایت‌‌الله و ستوده، رضا، ویراستاران، رسولی، هاشم، صحت، علی، شریف رازی، محمد، نوری همدانی، حسین، نجفی، ضیاء الدین، بهشتی، احمد، و کاظمی، علیA3 - رسولی، هاشم، مترجمان، میرباقری، ابراهیم و موسوی کلانتری، سید آقا، مصححین، مفتح، محمد، محقق) (ج ۱–27). فراهانی.
‏عابدینی،راحیل. (۱۳۹۲). کلیله و دمنه به نثر ساده و روان. ارمغان طوبی.
‏عجم،رفیق. (1999). موسوعة مصطلحات التصوف الإسلامی. مکتبة لبنان ناشرون.
‏عزالدینکاشانی،محمودبنعلی. (۱۳۲۵). مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة. (جلال الدین همایی، مصحح). مؤسسه نشر هما.
‏عسکری‌،حسن‌بن‌عبدالله‌. (۱۴۱۰). الفروق‌ اللغویه‌. مکتبه‌ بصیرتی‌.
‏عطار،محمدبن ابراهیم. (۱۹۰۵). تذکرة الأولیاء. (رینولد الین نیکلسون، مصحح). مطبعه لیدن.
‏عین‌القضاة،عبدالله بن محمد. (۱۳۴۱). تمهیدات. (عفیف عسیران). دانشگاه تهران.
‏فرخ،هستی. (۱۳۹۸). کلیله و دمنه به نثر روان. ملینا.
‏قشیری،عبدالکریم بن هوازن. (۱۳۷۴). ترجمه رساله قشیریه. (حسن بن احمد عثمانی، مترجم، بدیع‌الزمان فروزانفر، مصحح). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
‏گیررتس،دیرک. (۱۳۹۵). نظریه‌های معنی‌شناسی واژگانی. (کورش‌ صفوی‌، مترجم). نشر علمی. (نشر اثر اصلی ۱۳۹۳)
‏لاینز،جان. (۱۳۹۱). درآمدی بر معنی‌شناسی زبان. (کورش صفوی، مترجم). علمی.
‏محمد بن منور. (۱۸۹۹). أسرار التوحید فی مقامات أبی سعید. (والنتین آلکسی یویچ ژوکوفسکی، مصحح). الیاس میرزا بوراغانسکی.
‏محمدی، قدسیه. (۱۳۹۱). بازگردانی کلیله و دمنه. نوید شیراز.
‏مستملی،اسماعیل بن محمد. (1363). شرح التعرف لمذهب التصوف. (ابوبکر محمد بن ابراهیمروشن کلاباذی، روشن، مصحح). اساطیر.
‏مصطفوى،حسن. (1430). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏ (ج ۱–14). دارالکتب العلمیه.
‏موسوی،سیدفرج الله. (۱۳۹۶). کلیله و دمنه همراه با توضیح لغات و اصطلاحات و اشعار عربی و شرح کامل متن به فارسی روان (ج 1). زعیم.
‏مولوی،جلال‎‌الدین محمد بن محمد. (۱۳۸۴). کلیات شمس تبریزی. (بدیع‌الزمان فروزانفر، محقق). طلایه.
‏مولوی،جلال‎‌الدین محمد بن محمد. (۱۳۷۳). مثنوی معنوی. (توفیق هاشم‌پور سبحانی، مصحح). وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات.
‏میرزارضایی،حمید. (۱۳۹۸). کلیله و دمنه (ج 1). شیرمحمدی.
‏میرصادقی،جمال. (۱۳۹۴). عناصر داستان. سخن.
‏نجم رازی،عبدالله بن محمد. (1322). مرصاد العباد. [بی نا].
‏نسفی،عزیزالدین. (۱۳۸۶الف‌). الإنسان الکامل‏. کتابخانه طهوری.
‏نسفی،عزیزالدین بن محمد. (۱۳۸۶ب‌). کشف الحقایق. (احمد مهدوی دامغانی، مصحح). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
‏نصرالله‌منشی‌،ابوالمعالی‌. (۱۳۸۷). کلیله‌ و دمنه‌. (مجتبی‌ مینوی‌ طهرانی‌، مصحح). جامی.
‏نظری،‌راضیه. (۱۴۰۰). تحلیل مولفه‌های معنایی واژگان حوزه طبیعت در نهج البلاغه با تکیه بر نظریه نشانداری. آموزش زبان، ادبیات و زبان شناسی، 8(4)، 204-223.
‏نفیسی،علی‌اکبر. (۱۳۵۵). فرهنگ نفیسی. (فروغی، محمد علی، محقق) (ج 1). خیام.
‏هاشمی،‌سید‌محمد‌رضا؛وغضنفری‌مقدم،‌نادیا. (۱۳۹۳). بومی سازی مدل پنجگانه ی عناصر فرهنگی نیومارک با زبان و فرهنگ فارسی: ارائه ی تقسیم بندی نه گانه. مطالعات زبان و ترجمه، 17(47)، 1-22.
‏هجویری،علی بن عثمان. (۱۳۷۵). کشف المحجوب. (والنتین آلکسی یویچ ژوکوفسکی، مصحح). طهوری.