نقدهای محمدعلی بهبهانی بر طریقت نعمت‌اللهی در مساله جایگاه شریعت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه تصوف و عرفان اسلامی، دانشکده عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

2 استادیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکده عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

آقامحمدعلی بهبهانی در رساله خیراتیه، ضمن نقد جریان کلی تصوف، از سه مساله؛ 1. باور به اسقاط تکالیف برای واصلان و پیروان طریقت، 2. پیروی نعمت‌اللهیه از جریان‌های اباحه‌گرا و 3. برشمردن مصادیقی از ترک شریعت براساس فقه شیعی سخن می‌گوید. از همین رو یکی از نقدهای فقهی او به پیروان و اقطاب طریقت مذکور، ترک التزام کوتاه کردن شارب است. یافتن پاسخ به انتقادات بهبهانی، در مورد پایبندی و جایگاه شریعت در طریقت نعمت‌اللهی، هدف پژوهش پیش‌رو است. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای، با توصیف و تحلیل پدیدارشناسانه منابع موجود، صحت این مناقشات را بررسی می‌کند. واکاوی منابع مکتوب نعمت‌اللهی، ادعای اسقاط تکالیف برای سالکان و اقطاب طریقت را رد می‌کند و پیروان این طریقت مدعی‌اند در شریعت، پیرو سنت نبوی(ص) و فقه شیعه هستند. ضمن اینکه در بازشناسی تاریخی، ارتباط و تاثیرپذیری نعمت‌اللهی از کرّامیه (به‌عنوان یک جریان اباحه‌گر) واضح نیست، زیرا تأکید پیروان این طریقت بر تبعیت از فقها و عالمان در مسایل فقهی، نشان از پایبندی ایشان به شریعت و فقه شیعی، دست‌کم در مقام نظر است. نقد مسأله فقهی شارب نیز مبتنی بر تسامح در ادله سنن و سیره متشرعین است که در بازخوانی تاریخی و فقهی این مسأله، دلیل منتقدین، ضعیف دانسته شده بلکه مستنداتی تاریخی از گذاشتن شارب در سنّت متشرعین شیعه یافت می‌شود. بنابراین در نعمت‌اللهیه، شریعت جایگاهی همسو با علما و فقها داشته و نقدهای بهبهانی، بر اساس مشهوراتی است که واقعیت تاریخی یا صحت نظری ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mohammad Ali bin Wahid Behbahani's criticisms on Nematullahi's Way regarding the status of Sharia

نویسندگان [English]

  • EHSAN JANDAGHI 1
  • Mohammad AnsariAsl 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Mysticism, Faculty of Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Department of Religion and Mysticism, Faculty of Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده [English]

Agha Mohammad Ali Behbahani in his treatise of cheiratiya, while criticizing the general flow of Sufism, He talks about three issues: (1) Nematullahi's belief in dropping homework for the followers of the way, (2) Nematullahiyya's following from Permissible and (3) Enumerating examples of their leaving Sharia according to Shia jurisprudence. Therefore, one of his jurisprudential criticisms of the followers and poles of the way is abandoning the obligation to shorten the mustache. The aim of the current research is to find an answer to Behbahani's criticisms regarding the adherence and place of Sharia in Nematullahi Way. This research examines the authenticity of these controversies using a library method, by describing and phenomenologically analyzing the available sources. The analysis of Nematullahi's written sources rejects the claim of scrap homework for wayfarer and poles of the path of truth. And the followers of this path of truth claim In Sharia, they follow the Prophet's (PBUH) tradition and Shia jurisprudence. In addition, in the historical recognition, Nematullahi's connection and Affectivity from Karamiya (as a Permissible proceeding) is not clear. Because the emphasis of the followers of this path of truth on following the jurists and scholars in jurisprudential matters is a sign of their adherence to Sharia and Shiite jurisprudence, at least in terms of opinion. Criticism of Mustache's jurisprudential issue is also based on tolerance in the evidence of traditions and the way of religious people that In the historical and jurisprudential reading of this issue, the reason of the critics is considered weak On the contrary, there are historical documents of wearing a mustache in the Sunnah of Shia religious people. Therefore, in Nematullahiyyah, the Sharia have had a status equal to the scholars and jurists And Behbahani's criticisms are based on celebrities that have no historical truth or theoretical validity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nematullahi
  • Behbahani
  • fornication
  • dropping homework
  • Mustache's jurisprudential
 
*قرآن مجید
آملی، حیدر بن علی. (1383 ش). انوار الحقیقة و اطوار الطریقة و اسرار الشریعة، به کوشش محسن موسوی تبریزی. قم: نور علی نور
آملی، حیدر بن علی. (1385 ش). تفسیر المحیط الاعظم و بحر الخضم فی تاویل کتاب الله العزیز المحکم، به کوشش محسن موسوی تبریزی. قم: نور علی نور
ابن‌بابویه‌، محمد بن علی. (1401 ق). من‌ لایحضره‌ الفقیه‌، مصحح‌ حسن‌ موسوی‌خرسان‌. بیروت: دارصعب
ابن‌بابویه‌، محمد بن علی. (1406 ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشریف الرضی
ابن‌حزم، علی بن احمد. (1996 م). المحلى بالآثار. بیروت: دار الفکر
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1362 ش). الاشارات و التنبیهات. تهران: مطبعه آرمان
ابن‌فهدحلّی‌،احمد بن محمد. (1987 م). عدّة‌الداعی‌ و نجاح‌ الساعی‌،‌ مصحح احمد موحدی‌قمی‌. بیروت: دارالکتاب الاسلامی
ابن‌منور، محمدبنسعید. (1361 ش).اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابی‌سعید. تهران: امیرکبیر
ابن‌ندیم، محمد بن اسحق. (بی‌تا). الفهرست، مصحح محمدرضا تجدد. تهران: مکتبه الاسدی
ابوزهره، محمد. (1997 م). ابن‌حنبل: حیاته و عصره ـ آراوه و فقهه. قاهره: دارالفکر العربی
ابونصرسراج، عبدالله بن علی. (1960 م). اللمع، محقق عبدالحلیم محمود. قاهره: دارالکتب الحدیثه بمصر
الأسفراینی، أبو المظفر طاهر بن محمد. (1402 ق). التبصیر فی الدین وتمییز الفرقة الناجیة عن الفرق الهالکین، محقق کمال یوسف الحوت. لبنان: عالم الکتب
اصفهانی، مهدی. (1387 ش). ابواب الهدی. مقدمه، تحقیق و تعلیق حسین مفید. تهران: منیر
اوبن، ژان. (1971 م). مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمت الله ولی کرمانی، تحت نظارت هانری کربن. تهران: انجمن ایران و فرانسه
برقعی، ابوالفضل. (1337 ش).التفتیش در مسلک صوفی و درویش یا راهنمای گمشدگان در بیان عرفا و مرشدان. بی‌جا
صفار، محمد بن حسن،(1404هـ ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ع)، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی (ره)
بغدادی، عبدالقاهربن طاهر. (1419 ق). الفرق بین الفرق. بیروت: المکتبه العصریه
البوشنجی (نابی)، ابوالحسن بن الهیصم. (1384 ش). قصص الأنبیاء، ویراستار علمی سیدمحمد روحانی. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی
بهبهانی، محمدعلی. (1371 ش). خیراتیه در ابطال طریقه صوفیه، محقق مهدی رجائی. قم: انصاریان
تابنده، سلطان‌حسین. (1377 ش). رساله رفع شبهات. تهران: حقیقت
تربتی، ابوطالب حسینی. (1342 ش). تزوکات تیموری. تهران: کتاب فروشی اسدی
جامی، عبدالرحمن بن احمد. (1370 ش). نفحات الانس من حضرات القدس، مصحح محمود عابدی. تهران: اطلاعات
جذبی، هبة‌الله. (1381 ش). رساله باب ولایت و راه هدایت. تهران: حقیقت
حرعاملی، محمد بن حسن. (1374 ش). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل‌الشریعه. قم: موسسه آل‌البیت(ع) لاحیاء التراث
خطیب‌ بغدادی‌، احمد بن‌ علی.‌(1406 ق). الکفایة‌ فی‌ علم‌ الروایة‌، مصحح‌ احمد عمرهاشم‌. بیروت: دارالکتب العلمیه
خوئی، ابوالقاسم. (بی‌تا). اجود التقریرات: تقریرات آیه الله نائینی. قم: کتابفروشی مصطفوی
راغب‌اصفهانی، حسین‌بن محمد. (1428 ق). المفردات فی غریب‌القرآن. بیروت: دارالمعرفه
ذهبی، محمد بن احمد. (1424 ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، محقق بشار عواد معروف. بیروت: دارالغرب الاسلامی
سلطانعلیشاه، سلطان محمدبن حیدر. (1387 ش). بشارة المؤمنین، ویراستار حامد خوشنویس. تهران: حقیقت
سمرقندی،کمال‌الدین عبدالرزاق. (1382 ش). مطلع سعدین و مجمع بحرین،به اهتمام دکتر عبدالحسین نوایی، جلد اول،تهران: پژوهشگاه.
سیستانی، محمدرضا. (1433 ق). بحوث فقهیة، حول الذبح بغیر الحدید والزی والتجمل ومسائل أخرى. بیروت: دار المورخ العربی
شروانی (مست‌علیشاه)، زین‌العابدین. (1384 ش). حدائق السیاحه. تهران: سازمان چاپ دانشگاه
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1385 ش). «سخنان نویافته دیگر، از محمد بن کرّام» نشریه مطالعات اسلامی: شماره 3
شوشتری، نورالله بن شریف‌الدین. (1377 ش). مجالس المومنین. قم: کتابفروشی اسلامیه
الشهاری، ابراهیم‌بن قاسم‌بن المویدبالله. (1421 ق). طبقات الزیدیة الکبری. محقق عبدالسلام عباس وجیه. عمّان: موسسه الامام زید بن علی الثقافیه
شهید اول، محمدبن مکی. (1417ق). ذکری الشیعه فی احکام الشریعه. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لاحیاء التراث
الشیبی، کامل مصطفی. (1386 ق). الفکر الشیعی و النزاعات الصوفیه (حتی مطلع القرن الثانی عشر الهجری). بغداد: مکتبة النهضه
شیرازی، محمدمعصوم بن زین‌العابدین. (1382 ش). طرائق الحقایق با فهرستهای اعلام و اماکن و قبائل و نسبها و کتب. مصحح محمدجعفر محجوب. تهران: سنائی
طریحی، فخرالدین بن محمدعلی. (1428 ق). مجمع البحرین و مطلع النیرین، محقق احمد الحسینی. بیروت: موسسه التاریخ العربی
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). الفهرست. نجف: المکتبه المرتضویه و مطبعتها
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1982 م). نهج الحق و کشف الصدق. بیروت: دارالکتاب اللبنانی
علم‌الهدی، مرتضی بن داعی. (1364 ش). تبصرة العوام فی معرفة الانام / منسوب به مرتضی بن داعی حسنی الرازی، مصحح عباس اقبال. تهران: اساطیر
عین القضاة، عبدالله بن محمد. (1370 ش). تمهیدات، مصحح عفیف عسیران. تهران: منوچهری
غزنوی، محمد بن موسوی. (1340ﻫ.ق). مقامات ژنده پیل (احمد جام)، مصحح حشمت‌الله مویدسنندجی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1374 ش). الرساله القشیریه، محقق عبدالحلیم محمود. قم: بیدار
کبودرآهنگی، محمد جعفر، (1377 ش) رسائل مجذوبیه، مجموعه هفت رساله عرفانی، مصحح ناجی اصفهانی، تهران: حقیقت.
کتبی،محمود. (1364 ﻫ.ش).تاریخآلمظفر،بهکوششعبدالحسیننوایی،تهران
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 ق). اصول من الکافی، مصحح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. قم: دار الکتب الإسلامیة
المدنی، علی صدر الدین ابن معصوم. (1389 ق). انوار الربیع فی انزاع البدیع، محقق شاکر هادی شکر. نجف: مطبعة النعمان
مقدسی، محمد بن احمد. (بی‌تا).احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. بغداد: مکتبه المثنی
میرخواند، محمد بن سید برهان الدین. (1339 ش). روضة الصفا. جلد پنجم. تهران: بی‌‌نام
نجاشی، احمد بن علی. (1407 ق). فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر برجال النجاشی، مصحح موسی شبیری‌زنجانی. قم: موسسه النشر الاسلامی
نجفی‌، محمدحسنبن‌ باقر. (1981 م).جواهرالکلام‌ فی‌ شرح‌ شرائع‌ الاسلام‌، محقق عباس‌ قوچانی‌، بیروت: داراحیاء التراث العربی
نطنزی، معین الدین. (1336 ش). منتخب التواریخ، تصحیح ژان اوبن. تهران: خیام
نعمت‌الله‌ولی، نعمت‌الله بن عبدالله. (1392 ش). مجمع‌الرسائل، گردآوری محمدعلی صابری. تهران: نشر علم
نووی، یحیی بن شرف. (1392 ق). المنهاج فی شرح صحیح مسلم بن الحجاج. بیروت: دار إحیاء التراث العربی
واصفی، زین‌الدین محمود. (1349 ش). بدایع الوقایع، مصحح الکساندر بلدروف. تهران: بنیاد فرهنگ ایران
یزدی، معین الدین بن جلال الدین محمد معلم. (1326 ش). مواهب الهیه، تصحیح سعید نفیسی. تهران: اقبال