تحلیلِ اشتراکاتِ اندیشگانیِ عطار در منطق ‏الطّیر با تفکرات فلوطین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموختة دکتری زبان و ادبیات فارسی ، دانشگاه مازندران.، ایران.

2 نویسنده مسئول، استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، ایران، تهران ، ایران

چکیده

فلسفه و عرفان ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با هم دارند و نمی‌توان این دو را از هم جدا کرد. عرفا و فلاسفه در دوره‌های مختلف، افکار و اندیشه‌های نزدیکی داشته‌اند؛ از این رهگذر، آموزه‌ها و تجربیات عملی و عرفانی ازقبیل ترک دنیا، روح، تصفیة درون، کشف و شهود و وحدت وجود از مباحثِ مشترکِ میانِ فلسفة نوافلاطونی و عرفان اسلامی است.
حکمت نوافلاطونی از مهم‏ترین مکاتبِ فلسفیِ یونانِ باستان بوده‌است که فلوطین توانست آن را به‌شکلِ نظامِ فکریِ منسجمی درآورد. طرزِ نگرشِ فلوطین به جهان هستی با طرزِ نگرشِ عارفی چون عطار نیشابوری، شباهت‌های فراوانی دارد. مهم‌ترین وجهِ اشتراکِ فلوطین به‌عنوان یک فیلسوف و عطار در نقش یک عارف، جست‌وجوی یک معرفت فراحسی است. فلسفه به‌مدد عقل و معرفت انتزاعی و عرفان به‌مدد قلب و کشش روحی، در پیِ معرفتِ کشفی و شهودی هستند. این‌گونه است که فلسفه و عرفان (فیلسوف و عارف) برای وصول به حقیقت، با هم سنخیت دارند؛ به همین دلیل، نویسندگان در این مقاله، با روش توصیفی_تحلیلی، منطق‏الطیر عطار را بررسی کرده‌اند تا میزانِ تعاملِ عرفان و فلسفه (تعاملِ اندیشگانیِ عطار و فلوطین) را نمایان سازند. دستاورد این پژوهش تبیینِ اشتراکاتِ اندیشگانیِ فلوطین و عطار است؛ هم‌چنین این پژوهش نشان می‌دهد که افکارِ عطارِ نیشابوری را در منطق‏الطیر، می‌توان تحت‌تأثیر اندیشه‌های فلوطین بررسی کرد. وجود اندیشه‏هایی نظیر آفرینش و مرتبه پیش از صدور عقل، اتحاد عاقل و معقول، غربت روح، فناء فی ‏الله و طبقه‏بندی مردم در منطق-الطّیر، طرزِ نگرشِ عطار را به طرزِ نگرشِ نوافلاطونی نزدیک می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparison of Plotin's and Attar's thinking in mantegh altair

نویسندگان [English]

  • milad movahhedirad 1
  • nafise irani 2
1 Ph.D. in Persian Language and Literature University of Mazandaran, Mazandaran, Iran
2 Corresponding Author, Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature Education, University of Farhangian, Tehran, Tehran,Iran
چکیده [English]

Abstract: Basically, philosophy and mysticism are closely related and can not be separated. Mystics in different periods and times have had many thoughts and ideas that are close to each other. From this passage, practical and mystical teachings and experiences such as leaving the world, the soul, inner purification, discovery and intuition, and the unity of existence are among the common topics between Neoplatonic philosophy and Islamic mysticism. Neoplatonic wisdom has been one of the most important philosophical schools of ancient Greece, which Plotin was able to upgrade to a coherent system of thought. For this reason, the authors in this article have analy zed the logic of Altair Attar with a descriptive-analytical method in order to show the degree of interaction of these ideas. The result of the research shows that Attar Neishabouri's thoughts in the logic of al-Tayr are influenced by the thoughts of Plotinus, and his thoughts have common points with thoughts such as creation and the order before the issue of reason, the union of the wise and reasonable, the wandering of the soul, the destruction of God and the classification of people. It is very interestin
Key words: Attar, Plotinus, Annihilation, mantegh Altair, Neoplatonic Thoughts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attar
  • Plotinus
  • Annihilation
  • mantegh Altair
  • Neoplatonic Thoughts
* قرآن کریم.
اخلاقی، مرضیه. (۱۴۰۰). سعادت انسان در سیر صعودی از دیدگاه فلوطین. مجلۀ کلام حکمت، سال 4، ص ص. 43-57.
پورنامداریان، تقی. (۱۳۸۲). دیدار با سیمرغ (شعر و عرفان و اندیشه‌های عطار)، تهران: پژوهشگاهِ علومِ انسانی و مطالعات فرهنگی.
جامی، عبدارحمن. (۱۳۹۹). اشعه‌المعات. تصحیح هادی رستگارمقدم. تهران: بوستان کتاب.
خادمی کولایی، مهدی و بزرگی قلعه­سردی، سیده­هاجر. (۱۳۹۳). بررسیِ تطبیقیِ مفهومِ عشق نزد فلوطین و مولانا. دوفصل­نامة علمی–پژوهشی پژوهش­های ادبیات تطبیقی. دورة ۳، شمارة ۱ (پیاپی ۵)، ص ص. ۱۴۳ – ۱۶۴.
خانی، مریم و چنگی، مهری و میردیلمی، حسن. (۱۳۹۸). مرگ از دیدگاه ابن سینا و فلوطین. مجلة معرفت. سال 28، پیاپی ۲۵۹، ص ص. ۶۳-۷۴.
زرین­کوب، عبدالحسین. (۱۳۷۸). صدای بال سیمرغ (دربارة زندگی و اندیشة عطار). تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۷۸). زبور پارسی (نگاهی به زندگی و غزل­های عطار). چاپ اول. تهران: آگه.
عطار، فریدالدّین ابوحامد محمد. (1389). منطق­الطّیر، به­تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. چاپ دهم. تهران: سخن.
فروغی، محمدعلی. (۱۳۸۷). سیر حکمت در اروپا. چاپ پنجم. تهران: نیلوفر.
فروهر، نصرت­الله. (۱۳۷۹). نظر از دیدگاه فلوطین و حافظ. مجموعه­ مقالات علوم انسانی. دفتر اول. ص ص. ۱۰۵ -۱۳۳.
فروهر، نصرت­الله. (۱۳۸۷). کارنامۀ تصوف. چاپ اول. تهران: افکار.
فلوطین. (۱۳۵۶). اثولوجیا (با تعلیقات قاضی سعید قمی). ترجمۀ سیدجلال آشتیانی. تهران: انجمن حکت و فلسفۀ ایران.
فلوطین. (۱۳۶۶). دورة آثار فلوطین. ترجمة محمدحسن لطفی. چاپ اول.تهران: خوارزمی.
فهری، سلیمان. (۱۳۹۵). بررسی اندیشه‌های نوافلاطونی در غزلیات عرفانی از آغاز تا پایانِ قرنِ هشتم. پایان‌نامة دکتری زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه ارومیه.
گرجیان، محمدمهدی و رودگر، نرجس. (۱۳۹۱). انعکاس فلسفة فلوطین در حکمت صدرالمتأهّلین. فصل­نامة اسراء، سال 4، شمارة 3 (پیاپی 11). ص ص. ۱۴۳-۱۷۰.
محسنی، مرتضی و ریحانی، آتنا. (۱۳۹۰). مقایسة مفهوم انسان در اندیشه­های ناصرخسرو و فلوطین. مجلة کهن­نامة ادب فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال 2، شمارة 2، صص ۹۷-۱۳۳.
منوچهری مقدم، سارا و ریخته­گران، محمدرضا. (۱۳۹۹). نحوه و غایتِ عروجِ نفس در فلسفة فلوطین. مجلة ادیان و عرفان. سال 53، .شمارة 2، ص ص. ۴۷۸-۴۵۹.
موسوی، سیدمحسن. (۱۳۹۷). فلسفۀ فلوطین و نگرش او دربارة زیبایی‌شناسی. تهران: مؤسسة فرهنگی‌-هنری پایمان اندیشۀ فردا.
ندایی، محمدعلی. (۱۳۸۴). درآمدی برمعرفت‌شناسی فلوطین. مجلة الهیات و حقوقِ دانشگاهِ رضوی. سال 5، شمارة ۵ (پیاپی ۱۸)، ص ص. ۱۰۱-۱۲۲.
یاسپرس، کارل. (۱۳۶۳). فلوطین. ترجمة محمدحسن لطفی. چاپ اول. تهران: خوارزمی.