تصویرآفرینی مقامات عرفانی در شعر حزین لاهیجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه زابل، سیستان و بلوچستان، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد،گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه زابل، سیستان و بلوچستان، ایران.

چکیده

حزین لاهیجی، شاعر برجسته و عارف پاکدل قرن دوازدهم که کمتر کسی توانسته است به مقام قرب این شاعر عارف راه یابد. با این حال با غوص در دریای پهناور سخن و اندیشه تابناک وی و نیز برای دستیابی به گوهر یکتای دانش وی، نگارنده بر آن است تا با پیمودن راه کنکاش و پژوهش به بررسی مقامات عرفانی در شعرش با تمرکز بر صور خیال بپردازد و با کشف رابطه میان مقامات عرفانی با صور خیال زیباآفرینی اشعار این شاعر گران‌قدر را هویدا سازد. نتیجه به‌دست‌آمده از این پژوهش، بیانگر آن است که وی در بیان مقامات عرفانی به مقام صبر توجه خاصی داشته است و در بررسی و تحلیل مقامات عرفانی در اشعار این شاعر با تمرکز بر صور خیال به‌خاطر عمق معنایی، توانایی انتقال احساسات و پیوستگی زبان و روح، تحلیل چالش‌های انسانی و همچنین تأثیرگذاری بر ادبیات‌معاصر است که از اهمیت بسزایی برخوردار است. وی برای انتقال معنی و اندیشه خویش کنایه را برگزیده که بیانگر طبع ظریف اوست و هدف وی از این انتخاب آن است که ذهن شنونده و خواننده با کلامش درآمیزد و برای کشف راز کنایه ذهن تحریک شود و اصولاً کلام و سخن زمانی رنگ ادبی و هنری به خود می‌گیرد که تمام زیبایی عروس معنی را در نگاه اوّل به شنونده یا خواننده عرضه نکند؛ بلکه ذهن را درگیر و به فعالیت وادارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mystical Stations Imagery in Hazin Lahiji's Poetry

نویسندگان [English]

  • Heydar ali Dahmarde 1
  • Somayeh Tanhaie 2
1 Corresponding Author, Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Zabol, Sistan and Baluchestan, Iran
2 Master's degree in Persian Language and Literature, University of Zabol, Sistan and Baluchestan, Iran
چکیده [English]

Hazin Lahiji, a prominent poet and pure-hearted mystic of the twelfth century, holds a status that few others have attained. However, by diving into the vast sea of his brilliant words and thoughts, the author aims to uncover the unique gem of his knowledge. This exploration will focus on the mystical states within his poetry, particularly the imagery, and will reveal the relationship between these mystical experiences and the beautiful imagery found in the works of this esteemed poet through thorough research and inquiry. The findings of this research indicate that the poet has placed special emphasis on the state of patience in expressing mystical ranks. By examining and analyzing the mystical states in his poetry, particularly through the lens of imagery—known for its profound meaning, emotional resonance, and connection between language and spirit—this study highlights the significance of these elements in addressing human challenges and their impact on contemporary literature. The poet employs metaphor to articulate his thoughts and feelings, reflecting his sensitive nature. This choice aims to engage the minds of listeners and readers, encouraging them to delve into the deeper meanings hidden within the metaphors. Ultimately, speech and discourse acquire a literary and artistic quality when they do not immediately reveal all the beauty of meaning; instead, they invite engagement and provoke contemplation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hazin Lahiji
  • imagery
  • image creation
  • mysticism
  • mystical ranks
انصاریان، حسین، (۱۳۸۶). عرفان اسلامی، قم، نشر دار العرفان.
بیات، محمدحسین، (۱۳۷۴). مبانی عرفان و تصوف، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
حزین لاهیجی، محمدعلی، (۱۳۷۵). تاریخ و سفرنامه حزین، تصحیح علی دوانی، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
حزین لاهیجی، محمدعلی، (۱۳۸۴). دیوان حزین، تصحیح ذبیح ا.. صاحب‌کار، تهران: انتشارات سایه.
خسروپناه، عبدالحسین، (1391). جستاری در عرفان نظری و عملی ،تهران ،انتشارات بوستان کتاب.
دبیران، حکیمه، (۱۳۸۲). لطایف تعبیرات عرفانی، مجله دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران، دوره 53، شماره 170 .
رمضانی‌نژاد، محبوبه، (1388). صور خیال در شعر حزین لاهیجی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، دانشکده علوم انسانی.
رهگذر، مسعود، (1393). پایان نامه  بررسی محتوایی غزلیات حزین لاهیجی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی: دانشکده علوم انسانی.
سجادی، سید جعفر، (1362).  فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ‌تهران‌: طهوری.
سراج طوسی، ابونصر، (۱۳۸۲). اللمع فی التصوف، ترجمه مهدی مجتبی، تهران: انتشارات اساطیر.
سهروردی، شهاب‌الدین، (۱۳۷۴). عوارف المعارف، عبدالمومن اصفهانی. تهران: انتشارت علمی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1390). شاعری در هجوم منتقدان، تهران: انتشارات آگاه.
صعودی، مرضیه، (۱۳۹۳). پایان‌نامه بررسی بن‌مایه‌های غنایی و عرفانی در دیوان حزین لاهیجی تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
عطاردی، عزیزالله، (۱۳۸۶). «جوامع الحکم»، تهران: انتشارات عطارد.
فقیهی، حسین، (1380). «تحلیل ادبی و عرفانی اشعار حزین لاهیجی»، قند پارسی، تابستان 1380، شماره 15.
قانع تتوی، میرعلی شیر، (۱۹۷۵). تذکره مقالات الشعرا، تصحیح سید حسام‌الدین اشدی، کراچی: سندهی ادبی بورد.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن، (۱۳۸۵). ترجمه رساله قشیریه، تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ نهم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
کاشانی، عبدالرزاق، (1372).  اصطلاحات تصوف، ترجمة محمد خواجوی تهران: مولی کراچی.
کاشانی، عزالدین محمود، (1381). مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه به کوشش محمود رضا اسفندیار تهران موسسه اهل قلم.
مجلسی، محمدباقر، (1362). بحارالانوار، ترجمه موسی خسروی، قم، انتشارات کتابفروشی اسلامیه.
محمدی دهسروی، اشرف، (1394). تحلیل سبک‌شناسی شعر حزین لاهیجی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه کاشان، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی.
مشیدی، خلیل، (1381) . ویژگی‌های ادبی و فکری حزین لاهیجی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه اصفهان، شماره 28 و 29.
نصر، سید حسین، (۱۳۸۲). آموزه‌های صوفیان از دیروز تا امروز ترجمه: حسین حیدری، محمدهادی امینی ناشر: قصیده‌سرا نوبت چاپ: اول.