همزیستی مسالمت آمیز ادیان ابراهیمی در نگاره های نسخه خطی جامع التواریخ عصر ایلخانی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه صنایع دستی دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان.

2 استادیار گروه صنایع دستی ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

چکیده

از جمله راهبردهای سیاسی فرهنگی که در دربار ایلخانان به کارگرفته شد همانا نوع نگاه و رویکرد آنها نسبت به دین و اقلیت های دینی بود. بسیاری این نوع نگاه حکومتی مغولان به دین و امور مذهبی را تسامح و تساهل مذهبی دانسته اند که باعث گردید تا در دربار ایلخانان افرادی با مذاهب مختلف حضور یافته و به مدارج بالای حکومتی برسند. همچنین حاکمان مغول خود نیز، در ادوار مختلف عصر ایلخانی دارای ادیان متفاوتی بوده اند. ادیان ابراهیمی از جمله ادیانی است که در عصر مغول رواج بسیار پیدا می کند و آثار هنری بسیاری تحت تاثیر این ادیان قرار می گیرند. از جمله آثار هنری فاخر هنری عصر ایلخانی، نسخه خطی جامع التواریخ رشید الدین فضل الله همدانی است که در زمان وزارت ایشان به رشته تحریر در آمده و مصور گشته است. این نسخه کتابی است تاریخی و در بر گیرنده تاریخ اسطوره ها، باورها و فرهنگ قبایل ترک- مغول و سایر اقوام و ادیان است. در این پژوهش سعی بر آن است تا چگونگی شرایط و حضور ادیان ابراهیمی در عصر ایلخانی را مورد مطالعه قرار داده و بازنمود آن را در نگاره های نسخه جامع التواریخ رشید الدین بیابیم. و به این سوالات پاسخ گوییم که1- چرا در تصاویر جامع التواریخ رشیدالدین شاهد همزیستی مسالمت آمیز نگاره هایی از ادیان اسلام،مسیحیت و یهودیت هستیم2-  ویژگی های بصری نگاره های مرتبط با هر یک از ادیان ابراهیمی کدام است؟  این پژوهش به شیوه تحلیلی- توصیفی صورت می پذیرد و تجزیه تحلیل داده‌ها در آن به صورت کیفی خواهد بود. نتایج حاصل گویای این امر است: به دلیل تسامح و تساهل مذهبی که در عصر ایلخانان حضور می یابد، در تالیف و کتابت نسخه جامع التواریخ نیز شاهد حضور نگاره هایی با مضامین یهودی، مسیحی و اسلامی (ادیان ابراهیمی) در کنار همدیگر هستیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Peaceful coexistence of Abrahamic religions in the illustrations of the manuscript of the Jame al-Tawarikh of the Ilkhanid era

نویسندگان [English]

  • FATEMEH SHIRAZI 1
  • ali piri 2
  • sahel erfanmanesh 2
1 the coacFaculty of Handicrafts Department, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchistan, Zahedan, Iran.
2 Assistant Professor of Handicrafts Department, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchistan, Zahedan, Iran
چکیده [English]

Among the political and cultural strategies that were used in the court of Ilkhans was their view and approach towards religion and religious minorities. Many have considered this type of Mongol government's view of religion and religious affairs as religious tolerance, which made people of different religions appear in the court of Ilkhans and reach high levels of government. Also, the Mughal rulers themselves had different religions in different periods of the Ilkhanid era or were interested in supporting a particular religion. Abrahamic religions are among the religions that became very popular in the Mongol era, and many works of art are influenced by these religions. Among the famous artistic works of the Ilkhanid era, there is a manuscript of Rashid al-Din Fazlullah Hamdani's comprehensive chronicles, which was written and illustrated during his ministry. This version is a historical book and contains the history of myths, beliefs and culture of Turko-Mongol tribes and other tribes and religions. In this research, an attempt is made to study the conditions and the presence of Abrahamic religions in the Ilkhanid era and to find its representation in the illustrations of the comprehensive edition of al-Tawarikh Rashid al-Din. And let's answer this question, why we see the peaceful coexistence of images from the religions of Islam, Christianity and Judaism in the images of Jame Al-Tawarikh Rashiduddin. This research is done in an analytical-descriptive way and the data analysis will be qualitative. The results are indicative of this: due to the tolerance and religious tolerance that was present in the era of the Ilkhans, in the compilation and writing of the comprehensive version of al-Tawarikh, we see the presence of pictures with Jewish, Christian and Islamic themes (Abrahamic religions) side by side.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ilkhani
  • Abrahamic religions
  • Nagargari
  • Jame al-Tawarikh
آژند،یعقوب(1389). نگارگری ایران( پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران)، (جلد اول)، تهران: سمت.
اشپولر، برتولد.(1365) . تاریخ مغول در ایران، تر جمه ی محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
بیانی،شیرین(1381). دین و دولت در ایران عصر مغول، (جلد )3 ، تهران: نشر دانشگاهی.
بوشاسب گوشه،فیض اله و بهادری، علی(1392). مسیحیت و مسیحیان در روزگار نامسلمانی ایلخانان مغول در ایران، پژوهشنامه تاریخ، 30، 52-27.
پاکباز، رو یین (1385). نقاشی ایران از دیر باز تا امروز، تهران: زرین وسیمین.
پوپ، آرتور ( 1378 ). سیر وصور نقاشی ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
تجویدی، اکبر (1386). نگاهی به هنر ایران از آغاز تا سده دهم هجری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ترابی فارسانی،سهیلا و بهادری، علی(1390). خط مشی مذهبی مغولان و ایلخانان در ایران. فصل نامه علمی و پژوهشی مسکویه، ش 18.
خواندمیر، غیاث الدین( 1353 ). تاریخ حبیب السیر. زیر نظر محمد دبیرسیاقی. تهران: خیام.
حافظ ابرو، شهاب الدین( 1317 ). ذیل جامع التواریخ رشیدی. به کوشش خان بابا بیانی. تهران: شرکت تضامنی علمی.
دیباج، اسماعیل( 1346 ). آثار باستانی و ابنیۀ تاریخی آذربایجان. تهران: شورای مرکزی.
رضوی،ابوالفضل(1392). مسلمانیِ خوانین مغول بر پایه زمینههای اسلام پذیری ایلخانان. پژوهشنامه تاریخ اسلام،11.،73-47.
رهنورد، زهرا ( 1386) تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی نگارگری، تهران: سمت.
زرباب خویی، عباس(1350). سه نکته درباره رشید الدین فضل الله.مجموعه خطابه های تحقیقی درباره خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی. تهران: دانشگاه تهران.
سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق( 1372 ). مطلع السعدین و مجمع البحرین. به کوشش عبدالحسین نوایی.
سود آور، ابوالعلاء.( 1380 ). هنر دربارهای ایران. ترجمه: ناهید محمد شمیرانی، تهران: کارنگ.
شایسته فر، مهناز و عبدالکریمی شهین(1395). عناصر بصری رویدادهای زندگی پیامبر اسلام (ص) در نگاره های جامع التواریخ. فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، 25، 51-37.
غریغوریوس بن هارون ابن عبدی،(1364). تاریخ مختصر الدول،ترجمه محمد علی تاج پور و حشمت الله ریاضی، تهران: اطلاعات.
کارجو اجیرلو، بهرام و مجمد نژاد چاوشی، حبیب (1399). بررسی انگیزه های تجدد علمی در دورة ایلخانان. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 2، 353-370.
کاشانی، ابوالقاسم( 1348 ). تاریخ اولجایتو. به اهتمام میهن همبلی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
کریمی،علیرضا، صمدی وند ، منوچهر(1391). سیاست مذهبی حکومت ایلخانی؛ تسامح یا آشفتگی مذهبی؟ .فصلنامه تاریخ اسلام،4، 153-123.
کنبای، شیلا (1389). نگارگری ایرانی، ترجمه مهناز شایسته فر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
گودرزی (دیباج )، مرتضی (1384 ). تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر، تهران: سمت.
مرادی،مسعود(1380)، بودائیان و یهودیان در ایران عصر ایلخانی، نشریه علوم انسانی (دانشگاه سیستان و بلوچستان)،15، 267-254.
مرتضوی، منوچهر (1370). مسایل عصر ایلخانان، (ج 2)، تبریز: آگاه.
معتقدی،کیانوش(1393). جلو های از هنر کتا بآرایی، آستان هنر،10، 44-36.
مستوفی، حمدالله( 1336). تاریخ گزیده. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: امیرکبیر.
منشی کرمانی، ناصرالدین(بی تا). نسائم الاسحار من لطائم الاخبار در تاریخ وزراء. به کوشش میر جلال الدین حسینی ارموی. تهران: دانشگاه تهران.
همدانی، خواجه رشیدالدین( 1379). مکاتبات رشیدی. گردآوری محمد ابرقوهی. به کوشش محمد شفیع. تهران: امیرکبیر.
همدانی، خواجه رشیدالدین(1350 ). وقف نامه ربع رشیدی. به کوشش ایرج افشار و مجتبی مینوی. تهران: آثار ملی.