گفت و گوی ادیان و مذاهب و خشونت کلامی (با تأکید بر مسئله تکفیر)

نویسنده

فلسفه و کلام اسلامی، الهیات و معارف اسلامی، سیستان و بلوچستان، زاهدان

چکیده

وجود اختلاف در همه علوم از جمله مسائل دینی اصلی انکار ناپذیر است و چگونگی گفت و گو پیرامون اختلافات کلامی ادیان و مذاهب از مسائل دشوار و ضروری طول تاریخ بشر به ویژه انسان معاصر است. بی توجهی به جنبه های گوناگون گفت و گو مثل: فضا، زبان، اخلاق، روش، پیشینه فرهنگی، اجتماعی و معرفتی و... دهکده جهانی را گرفتار مصائب جبران ناپذیر خواهد نمود. در میان علوم دینی دانش کلام به دلایلی از جمله ماهیت مسائل مورد بحث و روش طرح آنها همواره شاهد تنش هایی بوده است. گفت و گوی منطقی، به دور از تعصب و با هدف فهم حقیقت زمینه ساز تلطیف فضای فکری و اجتماعی گردیده و ریشه خشونت و افراطی گری را می خشکاند. در جهان اسلام افرادی با استناد به برخی متون دینی به تکفیر و لعن پیروان برخی مذاهب دیگر پرداخته اند، غافل از اینکه مسئله مذکور از جنبه های گوناگون فقهی، کلامی، فلسفی، عرفانی، اخلاقی و... قابل گفت و گو است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تأثیر گفت و گوی منطقی بر خشونت ناشی از اختلافات کلامی(علم کلام)میپردازد و به این نتیجه می رسد که گفت و گو نقش مؤثری بر کاهش و حتی رفع خشونت دارد مشروط به اینکه: اولا؛ مرجع یا سازمان متولی آن از سوی پیروان ادیان به رسمیت شناخته شود، ثانیا؛ فقط نمایندگان حقیقی، متخصص، متخلّق و مسلط به فن گفتگو به آن بپردازند، ثالثا؛ هدف درک عمیق یکدیگر، ارتقای سطح معرفت، کمک به گسترش انسانیت و زندگی مسالمت آمیز باشد. رابعا؛ گفت و گوکنندگان از هرگونه پیشداوری منفی نسبت به یکدیگر برهیز کنند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Dialogue between religions and theological violence (with emphasis on the issue of excommunication)

نویسنده [English]

  • Ebrahim noori
چکیده [English]

One of the common but incorrect views about Ibn Arabi's theory of the unity of existence is to attribute this view to all Sufis, or at least to the Sufis of the 7th century A.H. onwards. Ibn Arabi, with his pseudo-philosophical design of the unity of existence theory, led to an unprecedented schism and fragmentation between the Sheikhs and Sufi families, until he put the strong relationship of murid and moradi under the spotlight. In many sects, the elder of the tariqat considers this opinion to be the monotheism of the Qur'anic Samadi, and the disciple calls it blasphemy in the tariqats of Kobaruyeh, Nematullahiyyah, Rifaiyya, Chishtiyyah, Suhrwardiyyah, Shazliyyah, Kobaruyyah, Naqshbandiyyah, Qadiriyyah, etc. Opposition to Ibn Arabi's theory of the unity of existence and being and its accessories and results arose to the point where it can even be said that Ibn Arabi's theory of the unity of existence and existence in Sufism is an unpopular point of view and should not be attributed to all Sufis. The following essay has used a library method to reinterpret monotheism in the eyes of the elders of the Sufi sects, and for this purpose, it has gone to the most prominent leaders of each of these tariqats and has shown that a large number of prominent Sufi leaders and elders agree with the theory of the unity of Ibn Arabic has opposed or interpreted it to other views such as the unity of intuition.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Unity of existence
  • Ibn Arabi
  • mystical theology
  • unity of intuition
  • intuition
* قرآن کریم.
ابراهیمی، دینانی، غلامحسین (1376). ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، تهران، انتشارات طرح نو.
ابراهیمی، دینانی، غلامحسین ( (1375). منطق و معرفت در نظر غزالی، تهران، انتشارات امیر کبیر.
ابن تیمیه (1410ق). زیارة القبور و الاستنجاد بالمقبور، ریاض، دارالمسلم للنشر و التوزیع.
ابن بابویه، محمد بن على (1376). الأمالی (للصدوق)، کتابچى – تهران.
ابن عبدالوهاب، محمد(1418).کشف الشبهات فی التوحید، ریاض، وزارت الشؤون الاسلامیه.
ابن منظور، محمد بن مکرم (بی تا). لسان العرب، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع، بیروت.
ابوزهزه، محمد (1384). تاریخ مذاهب اسلامی،ترجمه علیرضا ایمانی، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
امین، محسن (بی تا). کشف الارتیاب فی اتباع محمدبن عبدالوهاب، بی جا
انصاریان. حسین  (1386). عرفان اسلامی. محقق: صابریان، محمدجواد و فیض پور، محسن. دارالعرفان.
پاینده، ابو القاسم (1382). نهج الفصاحة، تهران، دنیاى دانش .
تاجیک، محمدرضا و نعمت اللهی، نگین (1395).کیفیت بازنمایی خشونت کلامی در چهارچوب منطق هویتی گفتمان نوبنیادگرایی؛ مطالعه موردی: داعش و بوکوحرام، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره 33، صفحات، 27-56
جعفری محمد تقی (1399). ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خوش منش، ابوالفضل، محمدی انویق، مجتبی (1393). بایدها و نبایدهای گفتار از دیدگاه قرآن کریم.
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران.
رضا، محمدرشید (بی تا) .تفسیرالقرآن الحکیم(تفسیر المنار)، بیروت
زمخشری، محمود بن عمر (1410).الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. مصحح: حسین احمد، مصطفی. دار الکتاب العربی. بیروت.
سبحانی، جعفر (1385). وهابیت (مبانی فکری و کارنامه عملی) ،قم، موسسه امام صادق(ع).
شریف رضی، محمدبن حسین (1414). نهج البلاغه، صبحی صالح. هجرت. قم.
صائب، عبدالحمید(1994). ابن تیمیه. حیاته... عقائده. موقفه من الشیعه و اهل بیت(ع)، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
طباطبایی، سید محمدحسین (1383). المیزان فی تفسیرالقرآن. ، قم، انتشارات اسلامی
طبرسی، فضل بن حسن (1408). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت، دارالمعرفه.
غزّالی، محمد (1993). الاقتصاد فی الاعتقاد، بیروت، دارالمکتبة الهلال.
غزّالی، محمد (1363). تهافت الفلاسفه، علی اصغر حلبی، انتشارات زوار.
فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی (1389). راه روشن، ترجمه سیدمحمدصادق عارف، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
قرشی، علی اکبر ( 1377).تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت.
قضاعی، محمد بن سلامة (1361). شرح فارسى شهاب الأخبار، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
همتی، همایون (1396). درآمدی بر دانش فلسفه دین، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
وحدت مسلمین (بی تا).دفتر کنگرة جهانی ائمه جمعه و جماعات با همکاری دفتر نشر الهادی، قم