ابوریحان بیرونی؛ عوامل روی‌آوری به مردم‎شناسی دین

نویسنده

استادیار و عضو هیئت علمی گروه ادیان وعرفان تطبیقی دانشگاه شهرکرد، ایران، شهرکرد

چکیده

تجزیه و تحلیل مباحث انسان‌شناسی در چارچوب گفتمان ابوریحان، مهم‌ترین مسئله این مقاله را تشکیل می‌دهد. یکی از دانشمندان انسان شناسی، که بیش از هزار سال پیش توانسته این گفتمان را در زمانه خویش براساس مولفه­های مردم­شناسی توسعه دهد، بدون شک ابوریحان است، واکاوی و کنکاش در منابع ایشان و به‌دنبال آن ساختن یک چارچوب جدید بر مبنای مفاهیم و داده‌های ایشان می‌تواند کمک زیادی به این پژوهش در رسیدن به هدفش بکند. در این پژوهش که با روش کتابخانه­ای و تحلیل محتوا صورت گرفته است،  ابوریحان بیرونی را دانشمندی با سبک و روش در علوم دریافته است، وی ضمن طبقه‌بندی علوم، سیستماتیک و نظام‌مند بوده است. ابوریحان به فهم و درک دقیقی از روش در علوم رسیده بود و هر علمی را بر اساس روش خودش انجام می‌داد. براین اساس، هدف‌مندی او باعث شکل‌گیری مبانی فکری و نظری ایشان شد. ابوریحان روح حقیقت‌جویی و ذهن خلاقی داشت به­گونه­ای که هر مطلبی را به سادگی نمی‌پذیرفت و نخست آن را مورد آزمایش داده و تا آن را در بوته امتحان قرار نمی‌داد به راحتی نمی‌پذیرفت. او هر علمی را با روش خودش می­سنجید و نتایج حاصل از آن را بیان می­کرد، او در علم مردم­شناسی از روش مشاهده، مشارکت، عدم ارزش­گذاری پیش داوری استفاده می­کرد و هرچه را می­دید بدون دخالت دادن عقاید خود، آن را بیان می­کرد و اهمیت پژوهش حاضر سبک و روش ابوریحان بیرونی را در بحث انسان­شناسی نمایان می­کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Al- Baruni; Factors of turning to anthropology of Religion

نویسنده [English]

  • Valiyollah Nasiri
Assistant Professor and Faculty Member, Department of Religions and Comparative Mysticism, Shahrekord University, Iran, Shahrekord
چکیده [English]

The analysis of anthropological issues in the context of Al- Baruni discourse constitutes the most important issue of this article. One of the anthropological scientists, who more than a thousand years ago was able to develop this discourse in his time based on anthropological components, is undoubtedly Al- Baruni. His concepts and data can greatly help this research in reaching its goal. In this research, which was carried out with the library method and content analysis, Al- Baruni was found to be a scientist with a style and method in the sciences, and he was systematic and systematic while classifying the sciences. Al- Baruni had a precise understanding of the method in science and he did every science based on his own method. Therefore, his purposefulness caused the formation of his intellectual and theoretical foundations. Al- Baruni had a truth-seeking spirit and a creative mind in such a way that he did not accept any material easily and did not accept it easily until he first tested it and put it to the test. He measured each science with his own method and expressed the results of it. In anthropology, he used the method of observation, participation, non-valuation of prejudice and everything he saw without By interjecting his own opinions, he expressed it And the importance of the current research shows the style and method of Al- Boruni in the discussion of anthropology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Al- Biruni
  • anthropology
  • truth seeking
  • religions
  • Science
ابن‌عبری، غریغریوس ابوالفرج اهرون (1364). تاریخ مختصر الدول، ترجمه محمدعلی تاج‌پور و حشمت‌الله ریاضی، تهران، انتشارات اطلاعات.
اذکایی، پرویز (1389). ابوریحان بیرونی، تهران، طرح نو.
اقبال آشتیانی، عباس، باقر عاقلی (1383). تاریخ ایران، تهران، انتشارات نارمک.
اکمل بهبهانی، محمدباقربن محمد (1415). الفوائد الحائریه، قم، چاپ محمدصادق بحرالعلوم.
آزاد ارمکی، تقی (1390). اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان از فارابی تا ابن‌خلدون، تهران، سروش.
آزاد ارمکی، تقی (1391). تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام از آغاز تا دوره معاصر، تهران، نشر علم.
بیرونی، ابوریحان (1392). آثارالباقیه، ترجمه پرویز اذکایی، تهران، نشرنی.
بیرونی، ابوریحان (1352). تحقیق ماللهند، ترجمه اکبر داناسرشت، تهران، انتشارات ابن سینا.
بیرونی، ابوریحان (1376). تحقیق ماللهند، قم، بیدار.
بیرونی، ابوریحان (1958). فی تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل او مرذوله، حیدرآباد دکن، هند.
یهقی، ابوالفضل (1381). گزیده تاریخ بیهقی، به کوشش سید محمددبیر سیاقی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
روح‌الامینی، محمود (1377). مبانی انسان‌شناسی (گرد شهر با چراغ)، تهران، انتشارات عطار.
سمعانی، عبدالکریم (1912). الانساب، چاپ لیدن.
شابی، علی (1352). زندگی‌نامه بیرونی، ترجمه پرویز اذکایی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر.
صفا، ذبیح‌الله و دیگران (1381). ابوریحان، فارابی، هایدگر، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد سازمان چاپ و انتشارات.
صفا، ذبیح‌الله (1353). (گزارش احوال ابوریحان بیرونی)، مجموعه سخنرانی‌های یادنامه بیرونی، تهران، شورای عالی فرهنگ و هنر.
فربد، محمدصادق (1376). مبانی انسان‌شناسی، تهران، عصر جدید.
فرشاد، مهدی (1376). تاریخ مهندسی در ایران، تهران، نشربلخ.
قربانی، ابوالقاسم (1353). بیرونی‌نامه، تهران، انجمن آثار ملی.
کاپلستون، فردریک (1392). تاریخ فلسفه، ج1، ترجمه جلال الدین مجتبوی، تهران، انتشارات علمی فرهنگ.
کریمی، غلامعلی (1352). صوت ابی‌ریحان (آوای ابوریحان)، اصفهان، انتشارات دانشگاه اصفهان.
کورویاناکی، ت (1353). (ابوریحان بیرونی وتحقیقات هند)، مجموعه سخنرانی‌های یادنامه بیرونی، تهران، شورای عالی فرهنگ و هنر.
لنگرودی، جعفر (1382). مکتب‌های حقوقی اسلام، چاپ سوم، تهران، گنج دانش.
لوکاس، هنری (1368). تاریخ تمدن، ج2، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران، انتشارات کیهان.
مجتبایی، فتح‌الله (1353). «بیرونی و علم ادیانی» یادنامه بیرونی، تهران، شورای عالی فرهنگ و هنر.
مصاحب، عبدالحسین (1346). ابوریحان بیرونی، تهران، دانشگاه ملی ایران.
مینوی، مجتبی و دیگران (1352). بررسی‌هایی درباره ابوریحان بیرونی، تهران، شورای عالی فرهنگ و هنر.
نجفی، محمدعلی (1352). اندیشمند و انسان، تهران، نشر اندیشه.
همایی، جلال‌الدین (1353). اختراعات و اکتشافات ابوریحان بیرونی، تهران، کتابخانه طهوری.
یاقوت حموی (1988). معجم‌الادبا، ج17، بیروت، انتشارات دارالحیا التراث العربی.