مبانی معرفت‌شناختی آشتی میان ادیان

نویسندگان

1 استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد زاهدان، دانشگاه ازاد اسلامی، زاهدان، ایران

2 دانشجوی دکتری ،گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

چکیده

          ایجاد اتحاد و صلح میان ادیان و مذاهب نیازمند مبانی تئوریک است و پلورالیسم دینی بهترین مبنا محسوب می­شود هر چند خود با مشکلات مبنایی مواجه است. مهم‌ترین اشکالی که در باب پلورالیسم حقانیت واردشده، نسبیت در حقیقت است. با تغییر مبنای معرفت‌شناختی خود و انتقال از موضع تئوری انطباق و نسبیت به تئوری پراگماتیسم می‌توان برای پلورالیسم دینی مبنای تئوریکی فراهم کرد که اشکالات کمتری به آن وارد شود و از مزایای عملی و اجتماعی آن سود برد. مبانی عمیق تئوری­ها اثبات ناپذیرند و ما صرفاً با یک انتخاب مواجهیم و در این بحث پراگماتیسم انتخاب ماست. طبق این نظریه ملاک صدق تصورات و تصدیق ها، فایده­ی عملی آن­ها می­باشد. بطور­کلی در باب اختلافات دینی و مذهبی پرسش­هایی مطرح شده که در پاسخ به آن­ها سه نظریه­ی انحصار گرایی، شمول گرایی و تکثر­گرایی ارائه گردیده که دارای مبنای معرفت­شناختی مشترکی می­باشند. این اشتراک تئوری مطابقت از نظریه­های سه­گانه ی مطابقت، انسجام­گرایی و فایده­گرایی در صدق است که بر مبنای آن (مطابقت) تصور یا تصدیقی صادق است که مطابق با واقع باشد و عدم انطباق صورت ذهنی با واقعیت خارجی سبب جهل و خطا شود. موافقان و مخالفان پلورالیسم همگی قائل به این نظریه هستند. ما در این پژوهش از مفهوم فایده در پراگماتیسم ابهام زدایی می­کنیم و فایده و ضرر را به لذت و رنج تعبیر می­کنیم تا با توجه به این معانی اشکالات وارد شده بر آن حل گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Epistemological foundations of reconciliation between religions

نویسندگان [English]

  • javad khademzade moghadam 1
  • maryam noormohammadi 2
1 Assistant Professor, of the Department of Islamic Philosophy and Theology, Zahedan Branch, University of Islamic Azad, Zahedan, IranBranch, Zahedan, Iran
2 Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ilam University, Ilam, Iran
چکیده [English]

Establishing unity and peace between religions requires theoretical foundations, and religious pluralism is considered the best foundation, although it faces fundamental problems. The most important form of the pluralism of truth is relativity in truth. By changing one's epistemological basis and moving from the position of the theory of adaptation and relativity to the theory of pragmatism, religious pluralism can be provided with a theoretical basis that will have fewer problems and benefit from its practical and social benefits. The deep foundations of the theories are unprovable and we are faced with only one choice and in this discussion pragmatism is our choice. According to this theory, the criterion of the truth of perceptions and affirmations is their practical utility. In general, questions have been raised about religious differences and three theories of exclusivism, inclusionism and pluralism have been presented in response to them, which have a common epistemological basis. This is the commonality of the correspondence theory of the three theories of conformity, coherence and utilitarianism, based on which (conformity) is a true perception or confirmation that is in accordance with the reality and the non-conformity of the mental form with the external reality causes ignorance and error. Proponents and opponents of pluralism all agree with this theory. In this research, we disambiguate the concept of benefit in pragmatism and interpret benefit and loss as pleasure and pain in order to solve the problems caused by these meanings. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Epistemological
  • pluralism
  • religions
  • pragmatism
  • unity
ارسطو. (1362). متافیزیک .ترجمه شرف‏الدین خراسانى. تهران، ایران: گفتار.
تارسکی، آلفرد و ارنست ناگل. ( 1364). حقیقت و برهان در برهان گودل و حقیقت و برهان. ترجمه­ی محمد اردشیر. تهران، ایران: مولی.
تفتازانی، سعدالدین.( 1409). شرح المقاصد. قم، ایران: الشریف الرضی،4.
جیمز، ویلیام. (1370). پراگماتیسم.ترجمه­ی عبدالکریم رشیدیان. تهران، ایران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
چالمرز، آلن اف.( 1385). چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم شناسی فلسفی. ترجمه­ی سعید زیباکلام. تهران، ایران: سمت.
حنا الفاخورى و خلیل الجر. (1385). تاریخ فلسفه در جهان اسلام. (چاپ دوم) .تهران، ایران: سازمان انتشارات آموزشى انقلاب اسلامى،.
حسین زاده، محمد.( 1382). پژوهشی تطبیقی در معرفت‌شناسی معاصر. قم، ایران: مؤسسه­ی آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
رندل، باکلر.(1375). درآمدی به فلسفه. ترجمه­ی امیر جلال‌الدین اعلم. تهران، ایران: سروش.
راسل، برتراند.(1362). عرفان و منطق. ترجمه نجف دریابندری. تهران، ایران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
شمس، منصور.( 1387). آشنایی با معرفت‌شناسی. تهران، ایران: طرح نو.
شفلر، ایزرائیل. (1366). چهار پراگماتیست. ترجمه محسن حکیمى. تهران، ایران: نشر مرکز.
فرامرز قرا ملکی، احد. (1385). اصول و فنون پژوهش در گستره دین‌پژوهی. انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
فارابى ( 1408). المنطقیات للفارابى. تحقیق محمدتقی دانش‏پژوه و سید محمود مرعشى. قم، ایران: کتاب‏خانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
فعالی، محمدتقی. (1379). درآمدی بر معرفت‌شناسی دینی و معاصر. قم، ایران: معارف.
فرگه، گوتلوب. (1374). اندیشه، ترجمه­ی محمود یوسف ثانی، (شماره 7 و 8) .مجله ارغنون.
فیلیسین، شاله. (1355). شناخت روش علوم یا فلسفه­ی علمی. ترجمه­ی یحیی مهدوی. تهران، ایران: دانشگاه تهران.
کاپلستون، فردریک. (1375). تاریخ فلسفه غرب. ترجمه داریوش آشوری. تهران، ایران: سروش، 7.
مایکل پترسون و دیگران. (1379). عقل و اعتقاد دینی. ترجمه­ی احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران، ایران: طرح نو.
مطهری، مرتضی. (1377). مجموعه آثار . تهران، ایران: صدرا، 9.
مطهری، مرتضی.  (1388). مجموعه آثار. تهران و قم، ایران، صدرا، 13.
هیک، جان. (1386). مباحث پلورالیسم دینی، ترجمه­ی عبدالرحیم گواهی. تهران، ایران: علم.