تحلیل تطبیقی نوع نگرش به جهان هستی در چگونگی اثبات و ارتباط خدا با ماسوی الله در فلسفه مشایی،صدرایی و عرفان نظری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه معارف اسلامی

چکیده

تحلیل تطبیقی نوع نگرش به جهان هستی در چگونگی اثبات و ارتباط خدا با ماسوی الله در فلسفه مشایی،صدرایی و عرفان نظری

چکیده: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی به تطوّر فکری و تحلیل بسترهای ظهور براهین متنوّع فلسفی در اثبات ذات حق و تأثیر آن در تبیین کیفیت ارتباط خدا با ماسوی الله در فلسفه مشایی ، صدرایی و عرفان نظری پرداخته است.دار هستی در عین اینکه یک حقیقت است اما در مقام شناخت، تفسیرهای متعددی از سوی فلاسفه و عرفا صورت گرفته است. بر هستی شناسی مشایی، تحقّق ماهیات و تکثّر اشیاء حاکم است و هیچ سنخیتی بین ذات واجب الوجود با سایر اشیاء وجود نداشته اما در عین حال همه اشیاء تحت إحاطه خداوند بوده و در حدوث و بقائشان به حق نیازمندند.در هستی شناسی صدرایی، عالم هستی دار وجود و وحدت است نه ماهیات و کثرت، و وجود یک حقیقت دارای مراتب است که أعلی مرتبه آن وجود حق تبارک وتعالی است و سایر اشیاء به اضافه اشراقی و معیّتِ قیّومیّه حق تعالی موجودند. در هستی شناسی عرفانی نه تنها ماهیت بهره‌ای از حقیقت ندارد بلکه خود وجود هم عاری از شدت و ضعف و تحقق مراتب است، بلکه وجود یک حقیقت شخصی است که همان ذات حق تعالی است و دارای ظهورات مختلف بوده و برخلاف فهم فلسفی، اشیاء سهمی از وجود نداشته و خداوند در عین اینکه با همه اشیاء و مظاهر است اما مبرّای از همه تعیّنات اشیاء بوده و غیر آنهاست.از دستاوردهای این پژوهش، تحلیل براهین فلسفی در اثبات ذات حق،تبیین تأثیر هستی شناسی در چگونگی ارتباط خدا با موجودات و تطبیق سه نظام فکری مشایی،صدرایی و عرفانی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The influence of ontology on how God exists and relates to beings In the philosophy of Mashaei, Sadra and theoretical mysticism

نویسنده [English]

  • Ebrahim Rostami
Department of islamic education
چکیده [English]

The influence of ontology on how God exists and relates to beings
In the philosophy of Mashaei, Sadra and theoretical mysticism
Review:
The present study with an analytical-comparative approach has dealt with the effect of ontology on how God exists and relates to beings in Peripatetic philosophy, Sadraism and theoretical mysticism. Existence is a truth, but in terms of cognition, many interpretations have been made by philosophers and mystics. There is no similarity between the obligatory essence of existence and other objects, but at the same time all objects are under the protection of God and need God in their occurrence and survival. Truth has levels, the highest level of which is the existence of the Blessed and Exalted Right, and the other levels below are the same objects that exist in addition to the enlightenment and the guardianship of the Supreme Being. It is a matter of intensity and weakness and realization of levels. Rather, it is the existence of a personal truth which is the essence of the Supreme Being and has different manifestations and contrary to philosophical understanding, objects have no share in existence and God is free from all objects and manifestations all appointments are objects and other than them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : ontology
  • existence of God
  • relation of God to beings Sadraei philosophy
  • theoretical mysticism
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1383). الإشارات و التنبیهات، مع الشرح محمد بن محمد بن حسن الطوسی، ج 3، قم: نشر البلاغه.
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1400ه.ق). رسائل ابن سینا، قم، انتشارات بیدار.
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1954م). عیون الحکمة، بیروت، دارالعلم.
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1380). الشفاء (الالهیات والطبیعیات)، قم، مکتبة آیة الله مرعشی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1363). المبدأ و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، موسسه مطالعات اسلامی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله. (1364).  النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
ابن عربی،  محیی الدین. (1370). فصوص الحکم،تعلیقات ابو العلاء عفیفی،تهران، انتشارات الزهرا.
الترکه، صائن الدین علی بن محمد. (1360). تمهید القواعد،حواشی سید جلال الدین آشتیانی،تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
جوادی آملی، عبدالله. (1378). تبیین براهین اثبات خدا،قم، نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1390). عین نضّاح(تحریر تمهید القواعد)، تحقیق و تنظیم حمید پارسانیا،قم،نشراسراء،چاپ دوم.
حسن زاده آملی، حسن. (1384). ممدّالهمم در شرح فصوص الحکم،تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی.
رجبی ، حدیث. (1392). تفوق برهان صدیقین ابن سینا بر براهین اثبات خدا، مجله حکمت سینوی، دوره 17، شماره 49، ص ص 77-57.
سبزواری، هادی بن مهدی. (1383). اسرار الحکم، قم، مطبوعات دینی.
صدرالدین شیرازی،محمدبن ابراهیم. (1428). الحکمة المتعالیه فی الأسفار العقلیة الأربعه، ج1،2،6،قم،طلیعة النور، چاپ دوم.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1375). شواهد الربوبیة فی مناهج السلوکیه، با حواشی ملاهادی سبزواری، تصحیح و تعلیق سیدجلال الدین آشتیانی، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ چهارم.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1384). نهایة الحکمة، تحقیق و تعلیق عباس علی الزارعی السبزواری، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
طوسى نصیرالدین ، محمد بن محمد. (1405ه.ق). تلخیص المحصل، بیروت، دارالاضواء.
فارابی، محمد بن محمد. (1994م). کتاب السیاسة المدینة، بیروت، مکتبة الهلال.
قونوی،صدرالدین. (1374). مفتاح الغیب،شرحه مصباح الانس،تهران ، نشر مولی.
محمد رضایی،محمد. (1385). براهین اثبات خدا،مجله قبسات،شماره 41،ص ص 35-5.
ملکی احمد و مصطفی پور محمدرضا. (1401). برهان پذیری وجود خدا در قرآن از منظر آیت الله جوادی آملی ،مجله حکمت اسراء، دوره 14، شماره 1، ص ص 29-5.
مصباح یزدی، محمد تقی. (1383). آموزش فلسفه،جلد اول،تهران،انتشارات امیر کبیر.
مطهری، مرتضی. (1350). اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 5، قم، انتشارات دارالعلم.