بررسی حقیقت وجودی انسان در خصوص «میل به جاودانگی» در متون اسلامی (قرآن و روایات) و متون غیر اسلامی (عهدین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث دانشکده اصول الدین ، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه علوم قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران

چکیده

بحث درباره حقیقت وجودی یا سرشت انسان و ویژگی‌های خاص او به‌عنوان اشرف مخلوقات همواره موردتوجه و اهتمام اندیشمندان و پژوهشگران اسلامی و غیر اسلامی بوده است. واژه‌هایی که درباره حقیقت وجود انسان به‌ کاررفته است در متون گوناگون متفاوت است، برای نمونه قرآن کریم برای نخستین مرتبه، واژه‌ی «فطرت» را به کاربرده است و از آفرینش انسان بر سرشت و نهاد پاک سخن گفته شده است. در عهدین نیز سخن از سرشت و نهاد شده است با این تفاوت که در عهدین دو دیدگاه متفاوت درباره سرشت و نهاد انسان به چشم می‌خورد و ذهن مخاطب را دچار چالش می‌کند، درجایی صحبت از گناه‌آلود بودن سرشت انسان‌ها است و در جای دیگر از سرشت‌های پاک و ملکوتی انسان سخن می‌گوید. همچنین در موضوع میل به جاودانگی انسان نیز در تورات تناقضاتی به چشم می‌خورد.
این پژوهش با مراجعه‌ی مستقیم به قرآن کریم و روایات معصومین و عهدین درصدد بررسی دیدگاه قرآن کریم و روایات به حقیقت وجودی انسان (فطرت) و مقایسه آن با دیدگاه عهدین به ویژه در این خصوص است. در همین راستا، تعریف لغوی و اصطلاحی «فطرت» در منابع اسلامی و نحوه نگاه عهدین به‌عنوان یکی از منابع غیر اسلامی به این موضوع مورد بررسی قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the existential truth of human beings regarding "desire for immortality" in Islamic texts (Quran and hadiths) and non-Islamic texts (Old Testament and New Testament).

نویسندگان [English]

  • shima matin pour 1
  • elahe hadian rasanani 2
1 Ph.D. Candidate, of Qur'anic and Hadith sciences at Usul al-Din School, , Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic Sciences, University of Quran and Hadith, Tehran, Iran
چکیده [English]

The discussion about the existential truth or the nature of man and his special characteristics as the best of creatures has always been the concern of Islamic and non-Islamic thinkers and researchers. The words used about the truth of human existence are different in various texts, for example, the Holy Quran used the word "nature" for the first time and spoke about the creation of man based on pure nature and institution. In Ahadin, there is also talk about nature and institution, with the difference that in Ahadin, two different views about human nature and institution are seen and it challenges the audience's mind, in one place it talks about the sinfulness of human nature and in another place about the pure nature and Malkoti speaks. Also, there are contradictions in the Torah regarding the desire for human immortality.
This research, with direct reference to the Holy Qur'an, the hadiths of the Innocents: and Ahedin, aims to examine the view of the Holy Qur'an and the hadiths on the existential truth of man (nature) and compare it with the Ahedin's view in this regard. In this regard, the lexical and terminological definition of "nature" in Islamic sources and the way Ahdin views this issue as one of the non-Islamic sources have been examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur'an
  • covenants
  • nature
  • desire for immortality
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه، (1414 ق). تحقیق و تصحیح: صالح، صبحی. هجرت، قم‏.
صحیفه سجادیه، (۱۳۷۶ ش). دفتر نشر الهادی، قم.
ترجمه صحیفه سجادیه، (1393 ش). مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران، تهران.
کتاب مقدس، (1379 ش). کتب العهد العتیق، ترجمه فاضل خان همدانی، ولیم گلن. کتب العهد الجدید، ترجمه هنری مرتن. اساطیر، دو جلد در یک مجلد، تهران.
ابن‌اثیر، مبارک بن محمد. (1367 ش). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، محقق: محمود بن محمد طناحی، طاهر احمد زاوی. چاپ چهارم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، قم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1398 ش). التوحید (للصدوق)، محقق: هاشم حسینی، جامعه مدرسین، قم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1378 ق). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، محقق: مهدی لاجوردی، نشر جهان، تهران.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1385 ش). علل الشرائع، کتاب‌فروشی داوری، تهران.
ابن‌حیون، نعمان بن محمد مغربی. (1385 ق). دعائم الإسلام، چاپ دوم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، قم.
ابن‌درید، محمد بن حسن. (1988 م). جمهرة اللغة، دارالعلم للملایین، بیروت.
ابن شعبه حرانی، حسن بن علی. (1404 ق). تحف العقول عن آل الرسول (ص)، چاپ دوم، جامعه مدرسین، قم.
ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی. (1369 ق). متشابه القرآن و مختلفه، دار بیدار للنشر، قم.
ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد. (1407 ق). عدة الداعی و نجاح الساعی، محقق: احمد موحدی قمی، دار الکتب الإسلامی، بی‌جا.
ابن قولویه، جعفر بن محمد. (۱۳۵۶ ش). کامل الزیارات، محقق: عبدالحسین امینی، دار المرتضویة، نجف اشرف.
ازهری، محمد بن احمد. (1421 ق). تهذیب اللغة، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
استرآبادی، علی. (1409 ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، محقق: حسین استاد ولی مؤسسه النشر الإسلامی، قم.
الهی قمشه‌ای، مهدی. (۱۳۸۰ ش). ترجمه قرآن، انتشارات فاطمة الزهراء، قم.
برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1371 ش). المحاسن، چاپ دوم، دارالکتب الإسلامیة، قم.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۹ ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم فطرت در قرآن، چاپ هشتم، مرکز نشر اسراء، قم.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1۴۰۷ ق). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، محقق: احمد عبد الغفور عطار، چاپ چهارم، دارالعلم للملایین، بیروت.
خمینى، روح‏الله. (بی‌تا). تعلیقات على شرح «فصوص الحکم» و «مصباح الانس»، مقدمه نویس: رحیمیان، محمدحسن، نشر پاسدار اسلام‏، قم.
خمینى، روح‏الله. (1380 ش‏). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، چاپ بیست و چهارم، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره)، قم.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷ ش). لغت‌نامه دهخدا، جلد یازدهم، چاپ دوم، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1374 ش). ترجمه و تحقیق مفردات الالفاظ القرآن، چاپ دوم، مرتضوی، تهران.
زمخشری، محمود بن عمر. (1417 ق). الفائق فی غریب الحدیث، دارالکتب العلمیة، بیروت.
شاه‌آبادی، محمدعلی. (۱۳۶۰ ش). رشحات البحار، نهضت زنان مسلمان، تهران.
شیخ حر عاملی، محمد بن حسن. (1414 ق). هدایة الأئمة إلی أحکام الأئمة علیهم‌السلام، آستانة الرضویة المقدسة، مجمع البحوث الإسلامیة، مشهد.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم‏. (1383 ش‏). شرح أصول الکافی (صدرا)، تحقیق و تصحیح: خواجوى، محمد، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، تهران.
صفار، محمد بن حسن. (1404 ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی‌الله علیهم، محقق: محسن بن عباسعلی کوچه‌باغی، مکتبة آیة الله مرعشی النجفی، قم.
طباطبایى، محمدحسین‏. (1390 ق‏). المیزان فی تفسیر القرآن‏، چاپ دوم، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، بیروت.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1400 ق). الفروق فی اللغة، دار الافاق الجدیدة، بیروت.
علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین. (۱۳۹۹ ق). مناهج الأخیار فی شرح الإستبصار، مؤسسه اسماعیلیان، قم.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380 ق). تفسیر العیاشی، محقق: سید هاشم رسولی محلاتی، المطبعة العلمیة، تهران.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 ق). کتاب العین، چاپ دوم، نشر هجرت، قم.
فیض الإسلام اصفهانی، علی‌نقی. (1376 ش). ترجمه و شرح الصحیفة السجادیة، چاپ دوم، فقیه، تهران.
فیومی، احمد بن محمد. (1414 ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، چاپ دوم، مؤسسه دارالجهرة، قم.
قرشی، سید علی‌اکبر. (1371 ش). قاموس قرآن، چاپ ششم، دارالکتب الإسلامیة، تهران.
قمی، علی بن ابراهیم. (1404 ق). تفسیر القمی، محقق: طیب موسوس جزائری، چاپ سوم، دار الکتاب، قم.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۲۹ ق). کافی، دارالحدیث، قم.
لیثی واسطی، علی بن محمد. (1376 ش). عیون الحکم و المواعظ، محقق: حسین حسنی بیرجندی، دارالحدیث، قم.
متن عبری تورات، پایگاه انجمن کلیمیان تهران.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1403 ق). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، چاپ دوم، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
مجلسی، محمدتقی بن مقصود علی. (1414 ق). لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه، چاپ دوم، مؤسسه اسماعیلیان، قم.
مصطفوی، حسن. (1368 ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
معین، محمد. (۱۳۸۶ ش). فرهنگ معین، چاپ سوم، تک، تهران.
منسوب به امام جعفر صادق علیه‌السلام. (۱۳۶۰ ش). ترجمه مصباح الشریعة، ترجمه علامه حسن مصطفوی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
هاشمی شاهرودی، محمود. (1426 ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، موسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، قم.
هیل، توماس و تورسون، استیفان. (۲۰۰۱ م). تفسیر کاربردی عهد جدید، ترجمه آرمان رشدی و فریبرز خندانی، دانمارک