ویژگی‌های متمایز معرفت‌شناسی در خداشناسی مولانا و ابن‌عربی در مقایسه با عرفان مسیحی و مکاتب فلسفی غرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه ادیان و عرفان دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران

2 دانشیار، گروه ادیان و عرفان دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران.

چکیده

پژوهش پیش رو به دنبال ویژگی‌های معرفت معتبر در خداشناسی عرفان اسلامی با تکیه بر معرفت‌شناسی مولانا و ابن‌عربی در قیاس با عرفان مسیحی و معرفت‌شناسی فلسفی و کلامی‌ست. در این میان، تمایزات نگاه مولانا و ابن‌عربی به عنوان دو شاخص در عرفان اسلامی با خداشناسی عرفان مسیحی برجسته می‌شود. نظرات محققان معاصر در تحلیل‌شان نسبت به معرفت عرفانی و عنایت به آراء برخی فیلسوفان دین، می‌تواند ارزیابی مهمی به دست دهد که از اهداف این نوشتار است. ضمن بررسی نسبت معرفت عرفانی با عقلانیت، جایگاه معرفت در نظام عرفانی به عنوانی ساختاری شهود محور مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. معرفت معتبر از درگاه سلوک مشروع و معتدل می‌گذرد و اعتبار آن به نحوه سلوک و باور به خدای یگانه مرتبط است، چراکه شهود صحیح در واقع ناشی از ارتباط درست با حقیقت واحد هستی‌ست و این ارتباط، لوازم مناسب خود را می‌طلبد. در بررسی نهایی، معرفت عرفانی مولانا و ابن‌عربی، در حصارِ ‌عقل جزیی و ابزاری‌ نیست و مطابق حقیقتی فراتر به نام عقل کل است. با ایمان مسیحی و آموزه تجسد و نگاه عرفای مسیحی در خداشناسی کاملا مغایر است، لذا نمی‌توان رویکردهای در تعارض با عقلانیت صریح را از قبیل اتحاد و حلول و تجسد، در خداشناسی ایشان معتبر قلمداد کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Distinctive Features of Epistemology in the Theology of Rumi and Ibn Arabi Compared to Christian Mysticism and Western Philosophical Schools

نویسندگان [English]

  • امیر یوسفی 1
  • ali ashrafimami 2
1 Ph.D. Candidate, the Religions and Mysticism group at Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate Professor of Religions and Mysticism of Ferdowsi University, Iran
چکیده [English]

This research delves into the characteristics of authentic knowledge in Islamic Sufism, particularly focusing on the epistemologies of Rumi and Ibn Arabi. It aims to compare these perspectives with Christian mysticism and philosophical and theological epistemology. The study highlights the distinct approaches of Rumi and Ibn Arabi as two prominent figures in Islamic Sufism, contrasting them with the understanding of God in Christian mysticism. Contemporary scholars' analyses of mystical knowledge and the perspectives of certain philosophers of religion are examined to provide a comprehensive evaluation, which is a primary goal of this paper. By examining the relationship between mystical knowledge and rationality, the study assesses the position of knowledge within a mystical system structured around intuition. Authentic knowledge passes through the gate of a legitimate and moderate spiritual path. Its validity is linked to the manner of this spiritual journey and the belief in the One God, as true revelation is in fact derived from a correct connection with the singular reality of existence, and this connection necessitates its appropriate requirements.Ultimately, the paper argues that the mystical knowledge of Rumi and Ibn Arabi is not confined to limited, instrumental reason but aligns with a higher reality known as universal reason. This starkly contrasts Christian belief, with its emphasis on incarnation and the mystical perspectives accompanying it. Consequently, approaches that contradict explicit rationality, such as incarnation, and theosis, cannot be considered valid in their understanding of God.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rumi
  • Ibn Arabi
  • mystical theology
  • Christian mysticism
  • Western philosophy
قرآن کریم.
ابن‌عربی، محی‌الدین، 1394، رسائل ابن‌عربی، مقدمه و تصحیح نجیب مایل هروی، تهران، چاپ چهارم، نشر مولی
ابن‌عربی، بی‌تا،  الفتوحات المکیه فی اربع المجلدات، بیروت، طبعه الاولی، نشر دارالصادر
راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد، 1389، تلخیص و ترجمه المفردات فی غریب القرآن، ترجمه جهانگیر ولدبیگی، سنندج، نشر آراس
قیصری، داود، 1375، شرح فصوص الحکم، بتصحیح و تحقیق آشتیانی، تهران، چاپ اول، نشر علمی و فرهنگی
کاشانی، عبدالرزاق، 1426، الأسفار عن رسالة الأنوار فیما یتجلى لأهل الذکر من الأنوار، مصحح: عاصم ابراهیم الکیالی، بیروت، دارالکتب العلمیه
قیصری، داود، 1393، رسائل قیصری، ترجمة حیدر شجاعی، تهران، چاپ اول، نشر مولی
مولانا، 1396، مثنوی‌معنوی، از روی نسخه 677ه، باهتمام توفیق سبحانی، تهران، نشر روزنه
شیمل، آنه ماری، 1389، شکوه شمس، ترجمة حسن لاهوتی، تهران، چاپ ششم، نشر علمی فرهنگی
همایی، جلال الدین، 1393، مولوی نامه، تهران، نشر زوار
سیار، پیروز، 1396، عهد جدید، تهران، نشرنی
موحدیان‌عطار، علی، 1396، مفهومِ عرفان، چاپ دوم، قم، انتشاراتِ دانشگاهِ ادیان و مذاهب
فان‌اس، یوزف، 1401، کلام و جامعه در سده‌های دوم و سوم هجری تاریخِ اندیشة دینی در صدر اسلام، جلد سوم، ترجمة فرانک هاشمی، قم، نشر دانشگاه ادیان و مذاهب